Poëzie over algoritmes, gemaakt door algoritmes, verspreid door algoritmes
Persbericht Aaron Mirck
Kan kunstmatige intelligentie (AI) goede poëzie maken? Nederlands eerste tech-dichter, Aaron Mirck, besloot het experiment aan te gaan. Hij liet zijn gedichten bewerken door algoritmes en verbaasde zich over het resultaat. Niet alleen scoorde de AI-poëzie meer likes, het is in sommige opzichten ook beter dan het origineel. Wat zegt dat over menselijke creativiteit?
Nieuwste AI brengt nieuwe mogelijkheden
Mirck: “In oktober publiceerde ik een poëziebundel over technologie, getiteld Dit Algoritme Deugt Niet. In deze bundel reflecteer ik op de invloed van technologie op ons dagelijks leven en werp ik de vraag op waar menselijkheid eindigt en technologie begint. Om dat vraagstuk concreter te maken, was ik benieuwd of een algoritme betere of populairdere poëzie kan maken dan het originele werk.”
Voor dit experiment gebruikte Mirck de nieuwste vorm van kunstmatige intelligentie, GPT-3. Die is zo geavanceerd dat het teksten aflevert waarbij het niet zeker is of het door een mens of machine gemaakt is. “Software als Copy.AI maakt het mogelijk deze AI te gebruiken voor het herschrijven van marketingteksten, maar het programma leent zich ook voor meer kunstzinnigere uitingen. Het werkt heel simpel: input (een tekst) zorgt voor output (een nieuwe tekst).|
Robot scoort beter dan mens
“Mijn gedichten over algoritmes liet ik bewerken door een algoritme en deelde ik via het algoritme van Instagram. Dat doet inderdaad denken aan het Droste-effect. Instagram kent een grote gemeenschap van poëzie-liefhebbers, die elkaar vinden via hashtags als #instagedicht en #dichtersvaninsta. Zo kwam ik al snel in contact met mijn doelgroep en kon ik gaan experimenteren met AI-poëzie.”
De mens wint niet altijd van de machine. “Dat ligt misschien aan de opmaak: mijn eigen werk is langer dan de AI-poëzie, wat het visueel minder aantrekkelijk maakt en dus minder geliefd op Instagram. Maar ook als ik een gedicht ‘opknip’ in verschillende afbeeldingen (12 likes), scoor ik niet altijd beter dan de AI-poëzie (11 en 15 likes). De robot maakt soms populairder werk dan ik.”
Een grap die gelukt is
Mirck is niet de eerste die een algoritme poëzie laat maken; 50 jaar geleden ging P.C. Hooftprijs-winnaar Gerrit Krol hem voor. De Shell-programmeur annex dichter noemde de output van zijn algoritme een ‘grap die mislukt is’, omdat het aan ambiguïteit ontbreekt. Wat Krols algoritme niet lukte, lukt GPT-3 wel: een gedicht maken met een mogelijk dubbele betekenis, die dus werkelijk poëzie is.
Het algoritme maakte de tekst: ‘Je bent een bushalte midden in een besneeuwde woestijn. Dit jaar ben je maar één keer gebruikt.’
“Die regels bieden, weliswaar onbedoeld, wel ruimte voor dubbelzinnigheid. Het combineert absurdistisch beelden (je bent een bushalte), onwaarschijnlijke situaties (een besneeuwde woestijn) en een plek die je je wel kan voorstellen: een bushalte die maar één keer per jaar gebruikt wordt. De sneeuw op zo’n hete plek als een woestijn onderstreept hoe eenzaam (want: koud) het er moet zijn, maar is ook tamelijk paradoxaal. De robot slaagt er dus in om poëzie te maken. Eerlijk gezegd is dit beeld sterker dan het origineel.”
“Dit geslaagde experiment wijst me erop dat ik zelf niet meer nodig ben, precies zoals ik in mijn gedichten probeer te verwoorden. Als abstract concept is dat nog interessant, de mens die ingehaald wordt door de machine. Maar het is allesbehalve geruststellend om te ervaren dat je als maker niet meer nodig bent.”
Interessant! Zelf heb ik met mijn studie een soortgelijk project gedaan maar dan met het inferieure broertje van GPT-3, GPT-2. Dit algoritme heeft nog wat meer moeite om goed gestructureerde en samenhangende tekst te produceren dan zijn opvolger. Wat ik merkte is dat zolang je genoeg experimenteert het alsnog lukt om interessante gedichten te produceren. Wat mij betreft is dit kenmerkend voor deze KI kunstvormen. Een kunstmatige intelligentie kan verbluffende resultaten genereren maar is niet in staat dat te beoordelen zoals wij mensen dat kunnen. Dit is voor veel automatiseringstaken niet perse een probleem maar voor iets wat zeer subjectief is zoals poëzie is dit van cruciaal belang. Wat wij merkten in ons onderzoek is dat ogenschijnlijk kale gedichten volledig ontpopten nadat onze participanten deze van een betekenis voorzagen door hun interpretatie te delen. Hierin wijken KI gedichten natuurlijk sterk af van hun natuurlijke tegenhangers, de kunstmatige intelligentie heeft geen intentie, emotie of verhaal wat gedeeld moet worden. Het is aan de lezer om die er aan toe te bedelen. Daarom denk ik dat, zelfs als tech-dichter, jouw input nooit irrelevant zal zijn. Je rol veranderd echter wel, je zou een vergelijking met de wereld van muziek kunnen trekken. Als tech-dichter ben je niet langer een muzikant maar een dirigent.