Wat zegt de wetenschap?

Hoe makkelijk wetenschapscommunicatie uit de hand kan lopen, laat zich aardig illustreren aan een recent artikel op ScienceGuide: Docenten moeten rekening houden met spreekvrees studenten uit collectivistische cultuur. ScienceGuide is een van de aardigste websites van Nederland, onmisbaar voor iedereen die geïnteresseerd is in het hoger onderwijs. Maar soms slaan ze de plank mis, en is het net alsof ze meer begrijpen van clickbait dan van wetenschap.

Het artikel is gebaseerd op een degelijk, maar niet erg spectaculair artikel van twee Japanse onderzoekers in het tijdschrift SAGE Open. Het artikel gaat over zogeheten vreemdetalenangst, Foreign Language Anxiety, de vrees om vreemde talen te spreken. De onderzoekers laten zien dat er een correlatie bestaat tussen de wijdverbreidheid van vreemdetalenangst in een cultuur en de mate waarin die cultuur collectivistisch is – gericht op waarden die te maken hebben met de gemeenschap in plaats van met het individu. Hoe individualistischer een cultuur, hoe makkelijker de mensen het vinden om een vreemde taal te spreken. Japanners leven in een collectivistische cultuur en zijn relatief bevreesd. Canadezen zijn gericht op het individu en schakelen betrekkelijk makkelijk over.

Belangrijk is dat de onderzoekers een correlatie hebben gevonden tussen het type cultuur en die angst. Je kunt je daar wel wat bij voorstellen – collectivisten zijn zo bang voor de norm en voor fouten dat ze liever hun mond houden – maar dat er een causale relatie bestaat is hiermee nog lang niet bewezen. Daarbij is die vrees ook psychologisch te ingewikkeld – er zijn allerlei oorzaken waarom iemand liever in zijn moedertaal blijft. En daarvoor zijn culturen ook te ingewikkeld om ze op een schaal te kunnen plaatsen.

Hoe dan ook kun je uit dit soort onderzoek nauwelijks praktische conclusies trekken. Helemaal aan het eind van hun artikel zeggen de onderzoekers er wel iets over, maar dat lijkt meer ingegeven door een soort schaamte dat ze zo’n grootschalig onderzoek hebben opgezet over zoiets praktisch waaruit je maar zo weinig praktische conclusies kunt trekken:

Third, the present study has practical implications for educators. At times, FL [foreign language instructors, educators, and practitioners have an opportunity to work in a different country/region. In this case, they should keep in mind any cultural differences because their instruction and practice in classrooms can create an unpleasant classroom atmosphere and become a source of FLA

Ja, als je als docent in een vreemde cultuur werkt, kun je maar beter je een beetje in die cultuur verdiepen. Misschien zijn je Japanse studenten wel zo verlegen omdat dit hun cultuur is. Maar voor dat advies hoef je echt geen onderzoek voor te doen.

De auteur van ScienceGuide trekt het allemaal op eigen initiatief nog een paar stappen verder. Niet alleen kunnen docenten die migreren maar beter rekening houden met de cultuur van hun gastland, dit geldt ook voor Nederlandse docenten die bijvoorbeeld Japanse studenten in de collegezaal krijgen. En het is niet zomaar een suggestie, nee die docenten moeten daar rekening mee houden.

Nu lijkt mij, zonder veel onderzoek, dat vreemdetalenangst een groot obstakel is bij pogingen om een vreemde taal te spreken. Je kunt daar best begrip voor opbrengen, maar het helpt niet erg om in die angst te blijven hangen. Je wil dus misschien die Japanse studenten wel stimuleren om wat minder bang te worden – en voor zover er inderdaad een relatie bestaat daarmee ook wat minder collectivistisch. Ik heb er geen onderzoek naar gedaan, maar ik heb wel gezien hoe studenten uit allerlei culturen juist kunnen opbloeien als ze worden uitgedaagd.

En er is niets in het wetenschappelijk onderzoek dat deze visie tegenspreekt.