Soms gaat onderzoek over taal zonder dat het over taal gaat. Deze week verscheen er bijvoorbeeld een artikel in het tijdschrift Organizational Behavior and Human Decision Processes, dat waarschijnlijk nooit door een taalkundige wordt gelezen, ook door mij niet, maar dat het mogelijk maakt verder na te denken over een bijzondere vorm van taalgebruik: in jezelf praten.

Dat is iets dat de meeste mensen waarschijnlijk doen, en dan bedoel ik met name de volkomen stille variant die ook wel nadenken wordt genoemd: je vormt zinnen in je hoofd, die zelfs op de een of andere manier klinken, meestal naar je eigen stem: op zich een eigenaardig feit als je bedenkt dat er meestal van wordt uitgegaan dat taal iets is om je gedachten in te formuleren: je hebt die gedachten al, taal is vooral nodig om die aan iemand anders duidelijk te maken. Maar waarom laten mensen dan zo’n stem klinken in hun hoofd?

We weten er weinig van. Mijn vermoeden is dat het nuttig is om je gedachten vorm te geven zodat je over die gedachten zelf kunt nadenken. Schrijven werkt wat dat betreft misschien nog beter, maar schrijven doet de mens pas een paar duizend jaar en wie weet hoe we al in onszelf nadenken.

Hoe dan ook, dat artikel in Organizational Behavior and Human Decision Processes (OBHDP) gaat op het eerste gezicht over iets anders: de onderzoekers lieten proefpersonen luisteren naar opnamen waarin iemand iets vertelde. De ene groep luisterde naad die opnamen via een hoofdtelefoon, en de andere via luidsprekers. De eerste groep bleek de spreker als sympathieker en warmer te beschouwen, en ook meer geneigd te zijn aan te nemen wat die spreker zei. De reden ervoor is vermoedelijk dat je stemmen via hoofdtelefoons ‘in je hoofd hoort’. In een apart experiment lieten de onderzoekers mensen luisteren met hoofdtelefoons die een ‘surround’ geluid creëren waardoor je het allemaal minder in je hoofd hoort.

De auteurs trekken er vooral praktische conclusies uit – dit zou bijvoorbeeld consequenties kunnen hebben voor het gebruik van podcasts en reclames daarin. (De effecten zijn overigens nogal klein, maar ze wijzen erop dat er dan ook heel veel mensen zijn die tegenwoordig via hoofdtelefoons naar van alles en nog wat luisteren.) Maar ze noemen hun artikel ook niet voor niets A voice inside my head: die hoofdtelefoons geven het verbazingwekkende effect dat je van buiten gehoorde geluiden kunt horen alsof ze van jou zijn. En kennelijk zijn we zo gewend om onze innerlijke stem op te volgen dat zo’n geluid vertrouwen wekt.