Toevallig gekeken naar iets van de verhoren in de eerste week van de Parlementaire Enquête naar de Aardgaswinning in Groningen? (Toen de vondsten destijds werden gedaan lokaliseerde Den Haag deze niet in Groningen maar in “het Noorden des lands”.) Wat een contrast tussen George Verberg en Annemarie Jorritsma! Een van de verschillen betrof de taal. Bij mevrouw Jorritsma – geoefender in parlementair spreken – begon me verderop in haar getuigenis op te vallen dat ze vrij geregeld greep naar “de eerlijkheid gebiedt”:

• de eerlijkheid gebiedt dat de Duitsers….
• en de eerlijkheid gebiedt: ik heb gelijk gekregen

Deze manier van zeggen is in het Nederlands meestal iets langer, namelijk “de eerlijkheid gebiedt te zeggen“. Het leek me frappant dat een getuige-onder-ede dit zó formuleert want deze heeft zich zojuist uitdrukkelijk verplicht, de waarheid en niets dan de waarheid te zeggen. De éde gebiedt, zogezegd.

Toen ik dat hoorde, keek ik nog eens naar het begin van mevrouw Jorritsma’s verhoor en daar zei ze opmerkelijk vaak dit:

• eerlijk gezegd weet Hans Wijers daar veel meer van dan ik
• dat zien wij eerlijk gezegd vandaag de dag ook heel goed
• ik denk ook eerlijk gezegd dat we dan op de vingers getikt zouden zijn

en nog veel meer zei mevrouw Jorritsma eerlijk gezegd.

Eerlijk gezegd gebruikte spreekster vooral op die momenten dat ze subtiel over de schreef ging: ze had aan het begin benadrukt dat ze uitsluitend wilde getuigen over de tijd van haar ministerschap maar daar week ze zelf even geregeld als subtiel van af zoals bij dat geciteerde “ik heb gelijk gekregen” en “vandaag de dag”.

De voorzitster van de Tweede Kamer zegt ook heel geregeld dat ze iets zegt.

Het lange debat over het stikstofbeleid sloot voorzitter Vera Bergkamp af met een tekst waarin ze zich onder anderen richtte tot de boeren op de publieke tribune: “Het was mooi en fijn dat u hierbij aanwezig kon zijn, ondanks alles, zeg ik maar.”

Vergelijkbare taal gebruikte ze eerder in dat debat om Pieter Omtzigt (groep Omtzigt) even te stoppen op een moment dat hij een vraag wilde stellen aan de arme Landbouwminister Staghouwer (die niet zelden hypercorrect gemaakt wordt tot Staghouder): “De minister is net weer even op gang gekomen, zeg ik maar.”

Meer voorbeeldjes uit de nabije verleden tijd?

• Ik kijk even naar de heer Strolenberg. Een toezegging is een toezegging, zeg ik maar.
• Het CDA was tegen, zeg ik maar even. Daarmee is deze motie verworpen. Dat komt niet door het CDA. Er was geen correlatie. Die zat wel in onze hoofden, maar niet in de uitslag.
• Ik wil de minister van Justitie en Veiligheid bedanken dat ze bij ons aanwezig is. Eigenlijk zou de andere minister erbij zijn. Dat zeg ik maar even eerlijk. Maar die was het vergeten.

Als Vera Bergkamp als voorzitster iets maar even zegt te zeggen, dan is het niet zelden zo dat ze iets beweert waarvan ze weet dat ze dat in haar positie misschien eigenlijk niet behoort te doen. Laten we het de menselijke aanpak noemen waarmee ze aan die positie invulling probeert te geven. Over de schreef eerlijk gezegd.

Dit stuk verscheen eerder op het blog van Siemon Reker