Waarom Remco Campert lezen?

De ‘vijftig onmisbare gedichten‘ in een nieuwe bloemlezing van Remco Campert zijn blijkens heel summiere informatie op het titelblad ‘gekozen door de uitgever en redactie van De Bezige Bij’. Waarom dat allemaal zo armoedig moet, en niet iets beter kan worden uitgelegd hoe die keuze tot stand is gekomen, en waar al deze gedichten precies vandaan komen, is wat raadselachtig, net als de vraag wat ‘onmisbaar’ hier precies betekent. Dreigen die gedichten verloren te gaan?

In ieder geval bevat de bundel zo’n beetje alle evergreens die Campert schreef – genoeg voor de rechtvaardiging van een bestaan. Het lezen van gedichten die je al heel vaak hebt gelezen is altijd op een bepaalde manier moeilijk, althans als je niet wil blijven hangen in het sentiment van nostalgie naar de jongenskamer waar je (waar ik) die gedichten voor het eerst las, maar echt wil zien wat er staat.

Het omslag is blauw en er viel me ineens op wat een belangrijke rol het water speelt in deze gedichten. De beroemdste zijn denk ik ‘Credo’, ‘Lamento’, en ‘Poëzie is een daad’. In de eerste twee gaat het helemaal over water (ik citeer van beide de eerste strofe, vanwege ‘oh ja’, ik ga ervan uit dat de meeste lezer van dit stukje die gedichten kennen of makkelijk kunnen opzoeken):

ik geloof in een rivier
die stroomt van zee naar de bergen
ik vraag van poëzie niet meer
dan die rivier in kaart te brengen

Credo

Hier nu langs het lange diepe water
dat ik dacht ik dacht dat je altijd maar
dat je altijd maar

Lamento

In ‘Poëzie is een daad’ gaat het iets minder exclusief om het water, maar het komt er wel in voor:

Of neem de branding. Stukgeslagen
op de rotsen is zij niet werkelijk verslagen
maar herneemt zich en is daarin poëzie.

Poëzie is een daad

Even terzijde. Vooral Lamento en Poëzie is een daad zijn echt ijzersterke gedichten. Het voelt een beetje gek om te zeggen, omdat ze zo bekend zijn, maar ook als ik ze kritisch probeer te lezen, blijven ze toch echt overeind staan, vooral door de meesterlijke toon: een stem die schijnbaar zonder moeite prachtig formuleert.

Ook elders komt water voor, zelfs in het ook heel beroemde ‘Niet te geloven’ (‘het water was whisky geworden’) of het al net zo beroemde ‘Verzet begint niet met grote woorden’ (‘zoals brede rivieren / met een kleine bron / verscholen in het woud’) of in ‘Treinreis’:

Door slapeloos Europa
rijden wij. Te veel cafeïne, nicotine
in dit grote lichaam. Daarvan rillen
’s morgens vroeg de velden, golft het water
onophoudelijk, lopen mensen af en aan.

Treinreis

In de bundel is zelfs een gedicht opgenomen dat ‘Water’ heet. Omdat de eerste strofe wat kort is, citeer ik er twee.

Loop toch het water in
en reinig je

Laat het water tot je knieën komen
tot je vest met gouden ketting
tot je das en vadermoordenaar
tot je kaak met gouden kiezen

Water

Behalve in Lamento, waar het alleen lang en diep is (en ergens wordt gezegd dat het ‘rimpelt’) is het water bij Campert meestal in beweging slaat stuk op de rotsen of stroomt ernaar toe, het golft en kabbelt. (Ook de andere elementen – vuur, aarde, lucht – komen regelmatig voor, maar het water wint het van die andere, in ieder geval in de keuze van de uitgever en redactie van De Bezige Bij.)

Een van de verschijningsvormen die het water regelmatig aanneemt is dat van regen. Hier zijn een aantal strofen (niet steeds de eerste):

Hoe je mij vult zoete regen
beide oren in
tot ik huid over liefde ben.

Leven met je

Zijn stem is een zachte regen
als de kleine voeten van het vreemde meisje
op het mollige tapijt

Chet Baker

Het regende zon
die dag in het Noordstation
toen je naar me toekwam

Denkend aan Jacques Prévert en Joseph Kosma

Ik weet niet of er ooit iemand iets heeft gezegd over al dat water in deze poëzie, ik heb dat in ieder geval niet kunnen vinden – en vertrouw erop dat een van jullie me nu wel op iets zal wijzen. Wat heb je er als lezer aan als je erachter komt? Ik denk dat het een puzzelstukje is in waarom uitgerekend deze gedichten zo de indruk wekken van zo niet onmisbaar dan toch klassiekers te zijn: ze raken aan iets dat er altijd is, en dat toch nooit hetzelfde is. Het water.