In Venlo, in het vernieuwde museum van Bommel van Dam, hangt een schilderij van Melle dat je een tijdreis naar De Avonden biedt. Het maakt deel uit van een overrompelende expositie, voor een belangrijk deel uit de collectie van het museum. Twee verdiepingen! Bij het bekijken van de schilderijen tikte een bewaker me op de schouder. Stond ik te dichtbij? Nee, of ik dat nu allemaal mooi vond, wilde hij weten. Nadat ik hem had opgebiecht dat het krankzinnig en geweldig was, liep hij tevreden weg.

De tentoonstelling laat zien dat Melle niet alleen met de jonge Reve (‘Simon’) contact had, maar ook met ‘landerige’ tijdgenoten als Willem Frederik Hermans en Anna Blaman. In het surrealisme van Melle moet de Hermans van De God Denkbaar Denkbaar de God veel van zijn eigen droombeelden herkend hebben. Bijzonder is in dat verband dat Melle bijna Jezus had geheten. De vader van Melle had zijn zoon de naam van de Verlosser willen geven, maar de moeder hield dat tegen.

In Venlo is een interessant overzicht van het werk van Melle te zien. Van de jaren dertig dateren pacifistische affiches en prenten, indrukwekkend van omvang en visie. De naoorlogse schilderijen laten vooral zien hoe geobsedeerd de schilder was door genitaliën: alom piemels en vulva’s. Een psychiater meende op grond van de schilderijen met een gerust hart een diagnose te kunnen stellen, de heilig verklaarde museumdirecteur Sandberg liet schilderijen van Melle van een tentoonstelling verwijderen, ‘niet voor kinderogen’.

In de wereld van Frits van Egters, waarin als bekend geen normaal mens voorkomt, misstaat Melle dan ook niet. In die wereld is er overigens veel (terloopse) ruimte voor de muzen: in de laatste tien dagen gaat Frits drie keer naar de film – en eentje maakte een verpletterende indruk op hem -, hij luistert met genoegen en aandacht naar Bach, Couperin en Schumann ‘op de radio’ en gedoogt de walsmuziek van Strauss en de populaire muziek van De Zwervers (Ramblers) en de Luchtmeesters (Skymasters). Boeken komen voor rekening van de vader, terwijl de moeder naar een hoorspel luistert. Geleerde broer Joop bezoekt de schouwburg en ziet Shakespeare. Er zijn twee boeken die onder Frits’ handbereik komen: een schoolboek en De kleine neurasthenicus, een handleiding voor een ‘ordentelijk leven’.

Al op de eerste avond van De Avonden zoekt Frits die ordentelijkheid. Die vindt hij thuis zeker niet en daarom gaat hij jeugdvrienden af. Jaap Elderer geeft niet thuis en daarom beproeft Frits zijn geluk bij Louis. Die maakt er nauwelijks een geheim van weinig tijd te hebben. Louis houdt zich bezig met fotografie en samen wisselen ze wrede geschiedenissen uit. In het huis waar Louis woont, heeft de schilder Kade zijn atelier. Aanvankelijk was dat atelier een kattenparadijs, maar de katten richtten zoveel schade aan dat ze niet langer welkom waren. Is het uit verveling of een gevolg van de vrees zonder woorden te zijn dat Frits vraagt om het atelier te mogen zien.

Frits en Louis komen in een kamer vol schilderijen, alle tegen de muur geplaatst. Dan valt Frits’ oog op ‘een klein paneel’, dat hem onmiddellijk als ‘bizonder’ treft: ‘De afbeelding stelde een aan het raam zittende oude vrouw voor, uit een huiskamer gezien.’ Frits mompelt: ‘Verlamming’ . ‘De mond van het portret hing scheef naar beneden en de onderlip puilde, met de tong, een eind naar voren.’ Frits bekijkt ‘het driehoekig gat in de ruit”: ‘’Hoe scherp, hoe zorgvuldig,’ dacht hij. ‘Het is verbijsterend.’’

Het schilderij van Kade leert Frits scherp en zorgvuldig kijken en verschaft hem inzicht in ‘la condition humaine’. Wie de rest van De Avonden leest, kan eigenlijk niet zonder de kijkwijzer, kan niet zonder het schilderij van Kade voor ogen te hebben. Dat schilderij hangt nu in Venlo.

Melle stond model voor Kade, hij komt voor op groepsportretten van de familie Van het Reve en een van zijn schilderijen opent voor Frits van Egters de weg naar precieze formuleringen en erkenning van de verbijstering. Nog enkele weken kunnen lezers van De Avonden in Venlo zien wat Frits van Egters zag.

Afbeelding van het schilderij van Melle, Oude dame met duif, 1941, © 2023 Stichting Melle, c/o Pictoright, met toestemming van museum van Bommel van Dam, met dank aan Cleo Schatorjé.