Vondel moet het hebben zien aankomen. Hij wist dat zijn werk controversieel was. Alleen al de aanduiding ‘Het tooneel is in den hemel’ om aan te geven waar de handeling zich afspeelde, zou op weinig bijval kunnen rekenen bij de calvinistische predikanten. Ze vonden toneel al op voorhand verdacht en ze wantrouwden de katholieke Vondel ten diepste. Lucifer stond in 1654 tweemaal, op 2 en 5 februari, op de planken in de Amsterdamse Stadsschouwburg toen het werd verboden. Anders dan Gijsbrecht van Aemstel, dat op 3 januari 1638 een uitgestelde première kreeg na klachten over de bisschop die in vol ornaat optrad, was er nu geen repareren aan. De situering van het spel, de directe inkijk in hemelse disputen en de vermenging van het aardse en het hemelse tergde de dominees tot het uiterste en zij deden met succes hun beklag bij het stadsbestuur. Lucifer baarde ophef vanaf het begin en was, ook al mocht het niet gespeeld worden, een groot succes. De eerste druk van de tekst, duizend exemplaren, was in goed een week uitverkocht. De tekst beleefde herdruk op herdruk.

Ook in onze tijd staat Lucifer nog in de belangstelling. Het is verschillende keren opgevoerd en het heeft in de canon van de Nederlandse letterkunde een solide plaats verworven naast Gijsbrecht. In het onderwijs (voor zover er nog teksten uit de zeventiende eeuw gelezen worden) is het misschien zelfs geliefder dan Vondels spel op kerstavond in het middeleeuwse, en dus katholieke, Amsterdam. Juist om die reden is het van belang dat zo’n tekst toegankelijk wordt gemaakt voor lezers van nu, lezers die niet vertrouwd zijn met de taal van Vondel, met zinsconstructies die ze niet meer herkennen en met beeldspraak die zo anders is dan de taal die wij dagelijks bezigen. Marijke Meijer Drees maakte zo’n toegankelijke uitgave. Het boek verscheen recent bij Uitgeverij kleine uil. Haar vertaling vergezelt daarin de oorspronkelijke tekst uit 1654.

Voor de redactie van Neerlandistiek vormt deze uitgave aanleiding om Lucifer in de schijnwerpers te plaatsen. We vroegen diverse auteurs om hun licht te laten schijnen over dit meesterwerk van Vondel, dit spel over het oerconflict van de schepping: de opstand in de hemel en de totale oorlog die erop volgt. De opstandige engelen, aangevoerd door Lucifer, storten in de hel en doen vervolgens het paradijselijke leven van de eerste mensen voorgoed teniet. In de komende weken verschijnt er telkens op woensdag een bijdrage over allerlei aspecten van Lucifer en van deze nieuwe uitgave. Deze week bijt Marijke Meijer Drees het spits af.