De afgelopen weken heb ik met meerdere leraren zorgelijke gesprekken gevoerd over een onderwerp dat tot veel van de academische collega’s nog niet lijkt te zijn doorgedrongen, terwijl het ons allen aangaat: er staat ons in het onderwijs een ramp te wachten. Of eigenlijk is die ramp zich al aan het voltrekken. Er zijn veel en veel te weinig neerlandici.

Sommige collega-hoogleraren Nederlands hoor je de laatste tijd opgelucht zeggen dat het lek nu wel boven is. De daling van de studenteninstroom lijkt min of meer tot staan gebracht, er zijn nu landelijk ongeveer 200 eerstejaars per jaar. “Heel veel meer hoeven het er niet te worden”, grappen ze er soms bij, “dan worden het er wel erg veel”.

Maar het moeten er eigenlijk zo snel mogelijk heel snel vijf tot tien keer zo veel worden. Niet voor ons en onze gezelligheid. Voor de samenleving.

Het aantal vacatures voor docenten Nederlands neemt in hoog tempo toe. Volgens sommige berekeningen zijn het er over een jaar misschien wel vijfduizend. Tegelijkertijd kiest van de studenten Nederlands landelijk ongeveer een derde voor het onderwijs. Dat zijn er dus met de huidige cijfers 70 per jaar, in ieder geval van de universiteiten. Nu komen er natuurlijk ook goede eerstegraadsdocenten van de hogescholen, maar dat zijn er ook lang niet genoeg (al zijn die cijfers wat lastiger te verzamelen), en er zijn allerlei redenen om te willen dat er in ieder geval ook een goed aandeel universitair gevormde docenten is.

Maar eigenlijk is dit maar een klein deeltje van de ramp – veel belangrijker is de oplossingen die politiek en schoolbesturen aan het zoeken zijn. De oplossing om allerlei mensen versneld aan een diploma te helpen behoort daarbij nog tot de minst schadelijke. We moeten niet verbaasd zijn als docenten die zijn opgeleid in allerlei andere vakken óók Nederlands gaan geven. (Voor ‘kleine’ vreemde talen zoals Frans en Duits wordt de oplossing soms ook gezocht in het opheffen van het vak, maar dat is voor Nederlands nog niet aan de hand.)

Zulke oplossingen werken op de korte termijn, maar maken op de iets langere natuurlijk het vak nog iets onaantrekkelijker voor degenen met ambitie om iets moois te maken van het vak, om leerlingen op te zwepen om óók zo’n studie te doen. Zodat de kwaliteit van toekomstige studenten slechter wordt.

Het water staat op sommige scholen de docenten nu al aan de lippen. Ik hoorde van een docente in de Randstad dat ze de dag voor ons gesprek twee 5 vwo-klassen tegelijkertijd in een zaaltje had gezet om college te geven en in de zaal ernaast een 4havo-klas van een uitgevallen collega. Ze liep heen en weer tussen zaaltje en klas om zo les te geven.

Er moet iets gebeuren – we kunnen het ons als samenleving niet permitteren dat het niveau van het onderwijs de komende jaren slechter wordt in plaats van beter. En toch is dat precies wat er dreigt te gebeuren.

Je kunt je eigen ervaringen delen op ons forum.