Toen ik in 2017 afscheid nam van de Radboud Universiteit, verrasten studenten en oud-studenten Algemene Cultuurwetenschappen mij met twee prachtige vriendenboeken (zeer dierbaar unica) en met een in flinke oplage geproduceerde boekenlegger door de studievereniging KNUS. Die boekenlegger draagt een citaat uit de intrigerende roman De verwondering (1962) van Hugo Claus: “Het had ook een betekenis. Het moest te achterhalen zijn.”

Die woorden verwoorden een gedachte van het hoofdpersonage uit de roman, de gewezen leraar Engels-Duits Victor-Denijs de Rijckel, maar kunnen ook worden gezien als een parafrase van wat ik in colleges wel eens de betrekkingswaan van de hermeneutiek noemde: de overtuiging dat een tekst (een wereld) uit tekens bestaat die, mits zij nauwgezet worden geduid, een diepere betekenis onthullen.

Met compaan Tom Sintobin maakte ik een boek over deze roman (waarna ik voor mijn kinderen iemand was die op zijn werk boeken over boeken maakte) – Lezen in verwondering – en een artikel over de totstandkoming van de roman op basis van het door de Belgische staat aangekocht archiefmateriaal van Hugo Claus. Gedurende een paar jaar leefde ik met deze roman en studenten deelden in die fascinatie en verwondering.

Vandaag besprak ik De verwondering na vele jaren opnieuw, nu met de tweedejaars studenten Nederlands in Groningen. Meer dan voorheen deed ik dat met aandacht voor wat de schrijver “Vlaamse toestanden” noemde: de collaboratie en repressie in en na de Tweede Wereldoorlog.

Een vraag die de gemoederen vandaag beroerde: is deze eenzame leraar Victor, die zichzelf de bijnaam “lul De Rijckel” geeft, een tegenbeeld van de Vlaamse held – de Lul van Vlaanderen, zeg maar – of in tegendeel een held, een authentieke buitenstaander die de staat van verwondering weigert in te ruilen voor zogenaamde zekere kennis en overtuigingen?

Net als in veel romans en verhalen van Willem Frederik Hermans is wat de vertellers en personages van Claus voor waarheid houden vooral een projectie van hun eigen geestesgesteldheid. Dat maakt hun romans tot een psychografie van de versplintering.

Intrigerende materie.

Alle reacties:

10Ad Welschen en 9 anderen