Podcast Middeleeuwse Toestanden
In de podcast Middeleeuwse Toestanden van de Universiteit Leiden worden mythes en misverstanden over de Middeleeuwen ontkracht. Op 19 mei publiceren ze de eerste aflevering van hun tweede seizoen met als onderwerp ‘het oudste Nederlands’ – dat is dus niet het “hebban olla vogala”!
Een poëtische pennenproef
Het is omstreeks het jaar 1075. In een Engels klooster in Rochester, Kent, neemt een monnik uit Vlaanderen een nieuwe ganzenveerpen in gebruik. Hij doopt de pen in de inkt en test hem uit op het schutblad van een handschrift met Oudengelse preken. Hij schrijft een gedichtje op, misschien is het wel een versje uit zijn jeugd dat zijn geheugen plotseling te binnen schiet. Het versje luidt: “Hebban olla vogala nestas hagunnan hinase hic anda thu. Wat unbiden we nu?” – ‘Alle vogels hebben nesten begonnen behalve ik en jij. Waar wachten we nog op?’ Het zijn maar 13 woorden, maar dit korte doch beroemde zinnetje is het oudste Nederlands dat bewaard is gebleven… toch?
Afb. 1: De beroemde probatio pennae in Oxford, Bodleian Library, Bodley MS 340, fol. 169v
Hoe zit het precies met het Oudnederlands?
Is dat ‘hebban olla vogala’ wel het oudste Nederlands? Hoe klonkt die taal eigenlijk? En hoe weten we dat? Presentatoren Mette Langbroek en Jip Barreveld gaan op zoek naar antwoorden in de eerste aflevering van het tweede seizoen van de podcast Middeleeuwse Toestanden. In deze podcast worden experts op de Middeleeuwen geïnterviewd over verschillende mythes en misverstanden over deze zogenaamde ‘Donkere Eeuwen’ – in deze aflevering steken Mette en Jip hun licht op bij Peter Alexander Kerkhof, historisch taalkundige verbonden aan de Fryske Akademy. De podcast en de nieuwe aflevering is nu beschikbaar via Soundcloud, Google Podcasts en Spotify.
Afb.2. vlnr: Jip Barreveld, Mette Langbroek, Tatum Meijer, Peter Alexander Kerkhof (foto: Thijs Porck)
Het tweede seizoen van Middeleeuwse Toestanden is een initiatief van Jip Barreveld, Mette Langbroek en Thijs Porck. De muziek is van Martine Mussies. Redactie van deze aflevering: Thijs Porck. Techniek en editing: Tatum Meijer. De podcast werd mede mogelijk gemaakt door de Outreach grant van de Young Academy Leiden en werd opgenomen in de studio van het platform Streaming the Past.
De pennenproef uit Oxford is niet het oudste Nederlandse tekstfragment dat we kennen, maar het is wel het oudste stukje poëzie in onze taal. Het zinnetje behoort zonder twijfel tot onze (literaire) canon. In dit leermiddel voor het voortgezet onderwijs ontdekken de leerlingen de poëtische kenmerken van deze pennenproef en enkele van de vele interpretaties, die eraan gegeven kunnen worden: https://www.klascement.net/downloadbaar-lesmateriaal/172365/hebban-olla-vogala-pennenproef-of-het-begin-van-de-nederlandse-literatuur-lesidee/