40 jaar tandeloos (74)

Een manier om Zogkoorts, de nieuwe roman van A.F.Th. van der Heijden te lezen, als een aanklacht tegen de leeftijd. Waarom zouden onze mogelijkheden laten inperken door de toevallige cijfertjes die achter ‘geboortedatum’ in het paspoort staan?

Als betrekkelijk spectaculair wordt meestal beschouwd dat de man Van der Heijden in Stemvorken en nu dus ook in Zogkoorts in de huid kruipt van een vrouwelijke verteller, en vandaaruit de lichamelijke liefde beschrijft met een andere vrouw. Maar Zwanet verschilt natuurlijk ook in andere identiteitsdimensies van de schrijver. Zo is ze bijvoorbeeld een geboren Amsterdamse, maar ook is ze, in ieder geval in het grootste deel van het boek, een vrouw van ergens achter in de veertig, en niet van voor in de zeventig. Is het lastiger om je te verplaatsen in iemand die jonger is dan jij dan in iemand van een ander gender?

Menopauze

Zwanet en haar geliefde Corinne gedragen zich bovendien op allerlei manieren anders dan hun wettelijke leeftijd voorschrijft. Verliefdheid is natuurlijk sowieso iets voor de jeugd, zeker als het zulke sterke lichamelijke trekken heeft. Op zeker moment heeft Zwanet het dan ook over ‘meisjes van middelbare leeftijd’. Ook bij het abrupte verbreken van de relatie krijgt Zwanet iets puberaals:

Sinds ik een klein meisje was, had ik niet meer onder het bed gekeken. (…) Nu lag ik dus voor het eerst in veertig jaar op mijn knieën voor een ledikant om Corinne Suwijn, voormalig fotomodel, tussen de stofvlokken en de sokken-zonder-wederhelft te betrappen.

De vrouwen trekken naar de ouderlijke woning van Corinne om daar op haar ‘meisjeskamer’ de liefde te bedrijven. Maar vooral zijn ze een groot deel van de tijd geobsedeerd door de wens om weer volle borsten te krijgen, gevuld met moedermelk. Daarvoor moeten ze zich dus, net voor de menopauze aanbreekt, laten bevruchten.

Drinken

Waarom zou je je als meisje van middelbare leeftijd door die leeftijd laten weerhouden? De pogingen draaien op niets uit, maar duidelijk wordt dat een meeslepende liefde een manier is om de tijd tandeloos te maken:

Zolang Corinne er was, in ons nest of een paar straten verderop aan de Koninginneweg, had de Tijd op een vanzelfsprekende manier stilgestaan, in afwachting van z’n eigen verdere ontwikkeling. Nu ze weg was, verdwenen met onbekende bestemming, herkreeg de Tijd z’n destructieve dynamiek, met als gebruiksaanwijzing voor het grotere offensief de kalender en voor het kleinere de klok met z’n urenversnipperende wijzers.

Zoals in vrijwel ieder deel van De tandeloze tijd staat er ook in Zogkoorts een verwijzing naar Wolfgang Amadeus Mozart. Deze keer bevindt Zwanet zich in een café bij het Concertgebouw waar bezoekers nog iets komen drinken nadat ze Alfred Brendel het negende pianoconcert hebben horen spelen.

Geen enkele rol

Dat pianoconcert heet ook Jeunehomme ‘jongeman’ – wat overigens volkomen ten onrechte is, het was vermoedelijk geschreven voor een jongedame die Jenamy heette (over verwisseling van genders gesproken). Het wordt wel beschouwd als hét wonderconcert van Mozart, waarbij hij als 17-jarige ineens een onvoorstelbare rijpheid toonde.

Het wonderkind Mozart trok zich kortom niets van zijn leeftijd aan. Net zo min als Brendel, over wie de concertgangers zeggen: ”Die Brendel, wat een genie… geen enkele misslag, en dat met die oude vingerstokjes van ‘m.”

In de kunst en in de liefde speelt leeftijd geen enkele rol.