Het is een verspreking die het afgelopen jaar zo vaak gemaakt is dat minstens vijf lezers me er onafhankelijk van elkaar op gewezen hebben: ChatGTP zeggen in plaats van ChatGPT. Hoe zit dat? Natuurlijk heeft het iets te maken met gebrek aan vertrouwdheid met het woord – de verspreking zal allengs minder frequent worden naarmate de chatbot nóg meer besproken wordt. Maar dat verklaart niet alles: waarom zeggen mensen bijvoorbeeld niet per ongeluk ChatPTG, ChatTPG of nog een andere verspreking van dit type?

Het heeft, vermoed ik iets te maken met de plaats in de mond waar je de medeklinkers maakt: de p maak je helemaal vooraan, met je lippen, de t vlak achter je tanden, en de g (op zijn Engels uitgesproken, als dj), met je tong nog iets verder naar achteren getrokken, bij je palatum, je gehemelte. In deze volgorde ga je dus van achteren naar voren in de mond. En zo’n rechte lijn vinden we prettig uitspreken, weten we minstens sinds Lolita:

Lo-lee-ta: the tip of the tongue taking a trip of three steps down the palate to tap, at three, on the teeth. Lo. Lee. Ta. She was Lo, plain Lo, in the morning, standing four feet ten in one sock. She was Lola in slacks. She was Dolly at school. She was Dolores on the dotted line. But in my arms she was always Lolita.

De reis die Humbert Humbert maakt is wat subtieler (hij raakt de lippen niet) maar hij gaat wel dezelfde richting uit. In het geval van ChatGTP wordt die volgorde nog gefaciliteerd door het voorvoegsel Chat. De ch (tsj) heeft dezelfde plaats in de mond als g en de t is weer die goede oude vertrouwde tandklank. Wie ChatGTP zegt, maakt dus een soort processie van Echternach: een stap voorwaarts, een pasje achterwaarts en twee stappen voorwaarts. Dat ligt beter dan de chaos van ChatGPT.

De volgorde van achteren naar voren is overigens minder gewenst dan die van voor naar achteren. Een typische achterklank als ng maak je alleen aan het eind van het woord: lang is wél een woord en ngal niet. Sommige kleine kinderen kunnen een tijdjelang wel poes zeggen, maar geen soep. Wat dat betreft zou PTG een nóg betere afkorting zijn, maar de bijna-alliteratie van chat en gee houdt die vorm in volwassentaal mogelijk tegen.