Zo’n 20 jaar geleden begon mijn vroegere collega van het Bureau voor de Bibliografie van de Neerlandistiek Jan Jaap Kelder een onderzoek naar repertoirevorming en canonisering van de Nederlandse nationaalsocialistische letterkunde. Hij overleed in 2017 zonder het onderzoek te hebben kunnen afronden. Met toestemming van zijn erven en van zijn vroegere werkgever Huygens Instituut (KNAW Humanities Cluster) heb ik dat niet-voltooide onderzoek van Jan Jaap ter hand kunnen nemen en vervolgens uitgebreid door het in een breder kader te plaatsen.

De werktitel is: Volkse letterkunde in Nederland. Repertoirevorming en canonisering van de Nederlandse nationaalsocialistische letterkunde 1940-1945. Als alles volgens plan gaat wordt het boek uitgegeven door de Amsterdam University Press. Jan Jaap Kelder, Frank van den Bogaard en ik begonnen medio jaren 80 met het onderzoeken van de letterkunde uit de jaren 40-45. Ben erg blij dat ik nu kan oppakken waar Jan Jaap en ik midden jaren 80 mee begonnen. Soms is kennelijk een lange incubatietijd nodig…

De centrale vraagstelling van het boek in wording is: Welke ‘canoniserende’ en ‘decanoniserende’ activiteiten hebben de bezetter en diens handlangers op het terrein van de legale Nederlandse letteren ondernomen, c.q. op welke wijze trachtten personen en instellingen bijvoorbeeld door censuur (‘hoe moet het niet’) dan wel propaganda (‘hoe moet het wel’) invloed uit te oefenen op de canonvorming in de periode 1940-1945? Met ‘legale’ wordt gedoeld op letterkunde die tijdens de Tweede Wereldoorlog hier te lande met instemming van de bezetter en diens Nederlandse sympathisanten en/of met inachtneming van de door hen opgelegde beperkingen kon verschijnen, variërend van min of meer ‘neutrale’ letterkunde tot overduidelijk nationaalsocialistische literatuur.

Het boek zal onder meer de volgende onderdelen bevatten:

• Weergave van de fascistische en nationaalsocialistische wens om op revolutionaire wijze de samenleving, en met haar de cultuur (dus ook de literatuur) ingrijpend te vernieuwen
• Internationale en nationale positionering
• Ontwikkelingen in de Nederlandse literatuur, jaren 30 en 40
• De 4 beleidslijnen van het Departement van Volksvoorlichting en Kunsten
• Bespreking van het beleid rond literaire prijzen van het Departement van Volksvoorlichting en Kunsten
• Analyse van Henri Brunings bloemlezing Gelaat der dichters, waaronder thema’s en kernmerken van de opgenomen gedichten, netwerken, polemiek
• Voorgeschiedenis van de Volksche Werkgemeenschap, Arbeidsgemeenschap voor Kunst
• Analyses van diverse uitgaven van De Amsterdamsche Keurkamer uit 1944
• Idem van de jaargang 1943-1944 van het genazificeerde letterkundig tijdschrift Groot Nederland
• Idem van de essayistiek van Jan van der Made in De Waag
• Interpretatieproblematiek: wat is nationaalsocialistische literatuur
• Conclusies
• Beknopte biografieën van alle opgenomen auteurs

PS: als iemand weet waar ik de dichtbundel Het bosch heeft ooren van Nico de Haas kan raadplegen, laat het me vooral weten. Bij voorbaat bedank!