Een vraag die bij besprekingen van romans zelden gesteld wordt: waarom vertelt deze schrijver dit verhaal? Hooguit wordt de vraag weleens aangeraakt in hoeverre een verhaal autobiografisch is – alsof autobiografie het enige motief is om een bepaald verhaal te vertellen.

Inge Schilperoord is forensisch psycholoog. Muidhond gaat over een jongen, Jonathan, die ontslagen is uit gevangenschap vanwege gebrek aan bewijs – hij zat omdat hij een kind had misbruikt, en zodra hij weer thuis is, bij zijn moeder, staat er alweer een nieuw kind voor zijn neus. Jonathan heeft een andere leeftijd en een andere gender dan de schrijfster, en vermoedelijk is ook zijn seksuele oriëntatie anders, maar in ieder geval vertoont hij een heel ander gedrag. Zijn gedrag is zelfs volkomen onbegrijpelijk, ook voor hemzelf. Uit autobiografische motieven zal Schilperoord Muidhond niet geschreven hebben.

Toch hoef je maar één feit over Schilperoord te kennen om te begrijpen dat dit met haar te maken heeft, wat haar drang was om dit te schrijven: dat ze psycholoog is.

De mensheid heeft momenteel een paar middelen tot haar beschikking om de mens te kunnen begrijpen. Een ervan is de wetenschap, de psychologie, en een ander de romankunst. Beide slagen niet, maar de mislukking van de kunst is glorieuzer, juist omdat ze plaats biedt voor de onbegrijpelijkheid. De wetenschap kan alleen maar gaan over wat we begrijpen – ze kan daarmee soms een heel eind komen, maar ieder mysterie valt nu eenmaal buiten haar bestek. De kunst kan de onbegrijpelijkheid in ieder geval laten zien.

Jonathan heeft tijdens zijn kortdurende gevangenschap contact gehad met een psycholoog, en van die psycholoog ook een werkboek meegekregen. Hij probeert uit alle macht de oefeningen te doen, afstand te nemen en zijn eigen gedrag te observeren. De wetenschappelijk verantwoorde methode te volgen om niet te vervallen in het ongewenste gedrag.

Elke, Jonathans 10-jarige buurmeisje, wil schrijfster worden of bioloog, of misschien wel allebei. Ook zij stelt enerzijds allerlei regels op, ze richt bijvoorbeeld een club op waarvan Jonathan en zij zelf lid worden, net als de hond en de vis (de ‘muidhond’) van Jonathan – precieze gedragsregels over wat iedereen precies moet doen. En ook zij houdt zich niet aan die regels. De muidhond sterft.

Er is geen hiërarchie op te stellen tussen wetenschap en kunst. Inge Schilperoord wil zo te zien net als Elke zowel schrijfster als wetenschapper zijn. Haar proza heeft ook het soort zakelijkheid van de jonge Gerard Reve, een vorm waarin heel precies wordt genoteerd wat er allemaal gebeurt – zo precies dat de waanzin er regelmatig doorheen piept.

In 2024 lees ik 50 Nederlandstalige romans uit het eerste kwart van de eenentwintigste eeuw.
De volledige lijst staat hier. Volgende week: Annelies Verbeke, Dertig dagen (2015)