Hieltyd faker wurdt AI (artificial intelligence) ynset om teksten te fertalen. Dochs kin in goeie oersetting net sûnder de kulturele ekspertize fan minsklike oersetters. Ammerins Moss-de Boer jout har fyzje dêrop.

Moss-de Boer studearre Ingelsk, ferbleau in skoft yn Ierlân, mar wennet no alwer mear as tweintich jier mei har Ierske man en twa bern yn Fryslân. It skeakeljen tusken Frysk, Nederlânsk en Ingelsk giet de hiele dei troch: privee, mar ek foar it wurk as freelance oersetter, tolk en skriuwer. Sa ferskynden foarich jier fan har hân de Fryske oersettingen fan Animal Farm en 1984 fan de Britske skriuwer George Orwell.

Nei har stúdzje Ingelsk fûn Moss-de Boer wurk by útjouwers fan wittenskiplike tydskriften en boeken oer ICT. Untwikkelingen op it gebiet fan kompjûters, software en technyk folge se sadwaande op ’e foet. ‘Tritich jier lyn wienen we al dwaande mei it oanlizzen fan automatyske wurdlisten om ús fertaalwurk flotter dwaan te kinnen. Mar keunstmjittige yntelliginsje (AI) hat de lêste tsien jier wol echt in flecht naam.’

Geregeld jout Moss-de Boer lêzingen en webinars oan oersetters oer de kânsen en útdagingen fan AI foar fertaalwurk. ‘Minsken binne bêst benaud foar wat AI allegear kin. Se sjogge in part fan harren wurk en ynkomsten ferdampen. Se binne bang dat oersetters úteinlik net mear nedich binne.’

Nuvere oersettingen

Neffens Moss-de Boer wie dat ek wol de tindins fan de lêste jierren, dochs falt it har op dat it oan it kanteljen is. ‘Fansels, AI kin in hiel soad, mar der wurde noch altyd in soad flaters makke. Boppedat, AI kin emoasjes of djippere lagen net goed oanbringe.’ Sa seach se yn de praktyk al nuvere fertalingen foarbykommen. ‘It Ingelske wurd ‘Play’, bedoeld as it ôfspyljen fan in filmke, waard oerset mei ‘foarstelling’ of ‘toanielstik’. Dat kloppet fansels net. Of it wurd ‘Close’ om wat ôf te sluten, waard oerset mei ‘ticht dwaan’.
Dat binne dan foarbylden op wurdnivo, mar neffens Moss-de Boer is en bliuwt it echte minsklike aspekt nedich. ‘Seker yn literêre oersettingen, mar ek yn oare minsklike teksten of situaasjes. Yn alles wat skreaun of sein wurdt, sitte ek emoasjes of djippere lagen. Wurdgrapkes, alliteraasjes of in dûbelde betsjutting yn in slogan. Dêr moat in minske oer neitinke en dêr is kreativiteit foar nedich.’

Kulturele gefoelichheden

En dêrmei komt Moss-de Boer ek fuort op in oar punt. ‘Wat yn it iene lân in hiel leuk grapke is, is dat yn in oar lân miskien beslist net. Fan dy kulturele gefoelichheden moatst dy bewust wêze en dy moatst ek meinimme yn dyn oersetting of tolkwurk. Software kin dat, gelokkich mar, noch hieltyd net. De minske fan fleis en bloed is en bliuwt dy kulturele brêgebouwer tusken talen en kultueren.’ Dat is dan ek wat Moss-de Boer har kursisten meijout: ‘Besykje AI mar ris foar dyn (literêre) oersettingen te brûken. Lit AI in bouwurk of skelet delsette en lis dan dyn eigen ynbring en kreativiteit deroerhinne foar dyn eigen sauske.’

Ammerins Moss-de Boer waard de ôfrûne Akademydei beneamd ta lid fan de Fryske Akademy.