De xenolinguïstiek is een wetenschap die niet bestaat: de wetenschap van buitenaardse taal, volgens de ondertitel van het boek dat eraan gewijd is. Maar er is geen enkele buitenaardse taal bekend, en aldus heeft dit vakgebied geen enkele empirische grondslag. Niets van wat de geolinguïsten beweren kunnen we op de een of andere wijze toetsen. 

De xenolinguïsten kunnen aldus alleen speculeren, en dat is wat er ook gebeurt in Xenolinguistics, overigens door zeer vooraanstaande taalkundigen die zich in de regel niet als xenolinguïsten zullen profileren. Zij weten van alles over pakweg dierencommunicatie of mensentaal en gebruiken deze bundel om uiteen te zetten wat we daar in algemene zin over weten.

Geluidsbron

Daar is niets tegen. De kans dat we de komende jaren een buitenaardse intelligentie tegenkomen lijkt niet zo groot, maar als het wel gebeurt, kunnen we natuurlijk maar beter voorbereid zijn. Maar tot die tijd is de xenolinguïstiek ook een aardige denkoefening: als we de taalwetenschap eens proberen te bekijken met een blik van buiten, wat blijft er dan over?

Het interessantste hoofdstuk is ook meteen het eerste, na de inleiding. De zoöloog Arik Kershenbaum zet er uiteen wat we weten over dierencommunicatie. Als we aannemen dat aliens ook biologische wezens zijn, wat kunnen we daar dan van leren? Communicatie met geluid biedt ons op aarde wel veel voordelen, maar aangenomen dat de natuurwetten elders niet anders zijn, geldt dit mogelijk voor het hele heelal. Geluidsgolven dragen verder dan geursporen en ze hebben als voordeel boven het visuele dat de positie van de luisteraar er niet toe doet (je hoort ook wat er achter je gebeurt) en trouwens dat van de geluidsbron ook veel minder (je hoort ook wat iemand zegt met haar rug naar je toe). Het visuele domein kan veel rijke informatie overdragen en wordt daarom op aarde door veel soorten ook als (ondersteunende) communicatie gebruikt, maar heel waarschijnlijk is dus dat aliens met geluid zullen praten.

Kijk, zo had ik er nog nooit over nagedacht. Het is een feit dat ook mensen een voorkeur hebben voor gesproken taal. Gebarentalen zijn weliswaar complete talen, waarmee gebaarders net zoveel kunnen doen als sprekers met hun talen. Maar ze worden eigenlijk alleen gebruikt door groepen waarvan een redelijk percentage doof is. 

Ik heb me vaak afgevraagd waarom dat zo is. Dankzij de aliens weet ik het nu.

Douglas A. Vakoch & Jeffrey Punske (eds.) Xenolinguistics. Towards a Science of Extraterrestrial Language. Routledge, 2024. Bestelinformatie bij de uitgever.