Ik weet niet of het weleens eerder is gebeurd, maar ik had hier nog nooit van gehoord: 11 hoogleraren en hoofddocenten van 5 universiteiten protesteerden deze week tegen het feit dat Groningen een doctoraat heeft verleend. Het gaat om een proefschrift over leesonderzoek, en volgens degenen die bezwaar maken is dat onderzoek niet goed uitgevoerd. Een kort verslag staat hier.

Over de inhoud van het geschil kan ik niet goed oordelen, maar de brief die de bezwaarmakers oorspronkelijk opstelden, vind ik opmerkelijk. Het is om te beginnen vreemd om te eisen dat een individuele titel wordt teruggetrokken: een ernstige motie van wantrouwen tegen de promotoren en de promotiecommissie. Het Nederlandse systeem is zo ingericht dat deze beslissen of een proefschrift goed genoeg is. Derden worden niet geacht zich ermee te bemoeien. Ze kunnen slechte recensies schrijven, en op alle andere manieren aantonen dat het niet klopt – maar het oordeel van andere deskundigen in twijfel trekken, kunnen ze niet. Overigens betwijfelt het elftal ook juist de deskundigheid van de promotiecommissie – maar ook hier geldt: wie bepaalt er wie de deskundigen zijn? Of wat voor criteria er precies moeten gelden voor deze deskundigheid?

Het leesonderzoek is een wespennest. Het gaat niet goed met de leesvaardigheid van leerlingen, en voor zover ik de literatuur ken, moet ik zeggen: we weten niet hoe dat komt en we weten niet wat we eraan moeten doen. In zo’n geval lijkt mij diversiteit van opvatting en methode op voorhand belangrijker dan een eenzijdige afbakening van wat wel of niet als goede wetenschap kan gelden.

Maar het wonderlijkst vind ik deze passage:

We laten dit formele protest bewust horen daags na de promotieplechtigheid. Wij begrepen dat het proefschrift al in de zomer is goedgekeurd door de beoordelingscommissie. Een dergelijke goedkeuring beschouwen wij als een toezegging aan de promovendus dat de doctortitel verleend zal worden. Wij vonden het in dit stadium niet meer gepast om dit te dwarsbomen. Bovendien is de Rijksuniversiteit Groningen verantwoordelijk voor de kwaliteitscontrole en niet de promovendus.

Het elftal wilde dus de doctorstitel niet ‘dwarsbomen’ terwijl ze tegelijkertijd meent dat deze onterecht was. In plaats van discreet tevoren de promotoren te informeren, zodat eventueel met een smoes de promotie kon worden teruggedraaid en de promovendus alsnog kon werken aan een betere versie, is er voor gekozen dit na afloop te doen. Het is nu een publieke zaak, inclusief de naam van de jonge doctor. Bovendien kan ik de brief ook niet anders lezen dan als een oproep aan de universiteit om de doctorstitel te heroverwegen. Waarom het beter is om iemand eerst een feest te laten houden en dan te zeggen dat dit feest onterecht is, wordt nergens duidelijk. Het bleek onlangs in Wageningen mogelijk te zijn om iemand achteraf een doctorstitel af te nemen, maar dat ging over fraude.

Als het je om de kwaliteitscontrole te doen is, en niet de promovendus, bewandel je, lijkt mij, nog een andere weg. Dan dring je erop aan dat in het algemeen wordt gekeken naar de Groningse praktijk, waarbij dit alleen een casus kan zijn.

Ik vind dit allemaal hoogst pijnlijk. Over de rug van een jonge doctor wordt een strijd gestreden. Slechte proefschriften worden geschreven en verdedigd, en stel dat dit systematisch ergens gebeurt, dan is het zaak om aan de bel te trekken. Maar op deze manier tegen het hele systeem ingaan – dat lijkt me ongewenst.