Vijftig canonteksten in de klas (27)
Andreas Burnier was het pseudoniem van Catharina Irma (‘Ronnie’) Dessaur (1931-2002). Onder dit pseudoniem publiceerde ze gedichten, verhalen, romans en essays. Onder haar eigen naam was ze van 1973 tot 1988 hoogleraar criminologie aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. Als joods meisje werd ze tijdens de Tweede Wereldoorlog om veiligheidsredenen gescheiden van haar ouders en dook ze drie jaar lang (1942-1945) onder bij verschillende pleeggezinnen. Die ervaring heeft ze verwerkt in Het jongensuur, dat ze haar meest autobiografische boek heeft genoemd. Tegen de achtergrond van de bezetting en de bevrijding probeert de joodse Simone, de hoofdpersoon, zich een plaats te veroveren in de jongenswereld. Op de adressen waar zij zich moet schuilhouden, moet zij zich telkens aanpassen aan haar omgeving. Zo heeft zij bijvoorbeeld grote moeite met de streng calvinistische moraal van de boerengezinnen. Maar ze voelt zich vooral gevangen in haar meisjeslichaam, omdat ze eigenlijk een jongen zou willen zijn. Terwijl de bevrijding van de Duitsers nadert, raakt het meisje Simone steeds meer opgesloten in haar eigen lichaam. Het jongensuur werd in 2024 heruitgegeven in de serie Lijsters Moderne Klassiekers voor de bovenbouw van het voortgezet onderwijs en het werd in 2025 opgenomen in de ‘Herziene canon van de Nederlandstalige literatuur’ van de KANTL.
Na haar huwelijk en haar scheiding kwam Andreas Burnier openlijk uit de kast als lesbisch. Het belangrijkste thema van haar debuutroman, Een tevreden lach (1965), was dan ook het ontdekken van haar eigen geaardheid. Ze was de eerste auteur in de Nederlandstalige literatuur, die op een volkomen vanzelfsprekende manier schreef over vrouwelijke homoseksualiteit en dit thema speelt in al haar romans een belangrijke rol. Burnier schreef over de damesliefde en leefde met een vrouw, toen dat nog volslagen taboe was en daardoor betekende ze veel voor de emancipatie van homo’s en lesbiennes.
Daarnaast was ze ook een belangrijke voorloper van de ‘Tweede feministische golf’ aan het einde van de jaren zestig. Toen Dolle Mina nog moest worden opgericht, schreef ze al over het ongeluk geboren te worden in een vrouwelijk lichaam en als tweederangs beschouwd en geminacht te worden. Ze heeft zich van jongs af aan geïsoleerd en verdrukt gevoeld, als vrouw, als homoseksueel en als joodse. Die verdrukking was de belangrijke inspiratiebron voor haar schrijverschap.
Voor dit leermiddel is gebruik gemaakt van de negende druk (Amsterdam: Querido, 1985), die 106 pagina’s telt. De editie die nu in de boekhandel verkrijgbaar is (Amsterdam: Atlas, 2022) heeft 89 pagina’s en de meest recente uitgave (2024) in de serie Lijsters Moderne Klassiekers slechts 67 pagina’s. Daarom verwijzen we niet naar de bladzijden, maar naar de hoofdstukken van het boek. Wegens de beperkte omvang wordt Het jongensuur zowel een roman als een novelle genoemd. Omdat we het onderscheid tussen die twee genres in dit verband niet relevant vinden, gebruiken we uitsluitend de term verhaal.
Dit leermiddel kan zowel door de leerlingen als door de leraar gebruikt worden. Het is in de eerste plaats bedoeld als individuele lectuurbegeleiding voor de leerlingen, maar het kan ook dienen voor de klassikale lectuur en bespreking van het boek. De lectuurbegeleiding geeft woordverklaringen (kennisverwerving en woordenschatuitbreiding door middel van een ‘rijke tekst’), hulp bij de structuuranalyse en de interpretatie van motieven en symbolen en zowel tekstervarende als tekstbestuderende vragen en opdrachten. Met behulp van een evaluatieformulier, dat duidelijke criteria bevat, is het mogelijk om de leerlingen op een genuanceerde wijze het verhaal te laten beoordelen. Hun vage preferenties (spannend, mooi, saai, enz.) kunnen op die manier omgebogen worden tot een gefundeerde beoordeling op grond van argumenten. Het spreekt vanzelf dat het invullen van dat formulier niet kan volstaan. Het is slechts een aanleiding om met andere leerlingen over de waarde van het werk voor de lezer van gedachten te wisselen. Door middel van fragmenten uit literaire recensies worden de leerlingen daarna uitgenodigd om hun oordeel te vergelijken met het oordeel van professionele lezers.
Doelstellingen van het leermiddel
- De leerlingen zijn gemotiveerd om Het jongensuur zelfstandig te gaan lezen.
- De leerlingen zijn bereid om tijdens het lezen de lectuurbegeleiding van dit leermiddel te gebruiken
- De leerlingen kunnen het verhaal analyseren en interpreteren met behulp van de vragen bij de structuuranalyse.
- De leerlingen kunnen het verhaal beoordelen met gebruikmaking van duidelijke criteria.
- De leerlingen zijn bereid om recensies van het boek te lezen en hun beoordeling te vergelijken met het oordeel van professionele lezers.
- De leerlingen kunnen enkele overeenkomsten aanwijzen tussen de inhoud van het verhaal en de biografie van de schrijver.
- De leerlingen zijn bereid om een ander werk van Andres Burnier, bv. Een tevreden lach, zelfstandig te gaan lezen.
Het digitale leermiddel is gepubliceerd op de portaalsite van het Vlaams Ministerie van Onderwijs KlasCement. Het kan hier gratis gedownload worden.
Op dezelfde website staat ook een verantwoording van mijn digitale leermiddelen over canonteksten voor het secundair en het voortgezet onderwijs.
Laat een reactie achter