Het gaat de laatste jaren wel hard. We waren net gewend aan het idee dat in Nederland alles wat met taal en cultuur te maken aan de kant wordt geschoven, met het nihilistische populisme dat hier de scepter zwaait, en hadden nu alle hoop daarom gevestigd op Vlaanderen – ja, in België daar weten ze cultuur nog wel te waarderen. Maar nu blijkt ook daar met de botte bijl te worden gezwaaid. En wel door de Vlaamse sociaaldemocraten, broeders en zusters van degenen die in Nederland zich juist lijken in te spannen om te redden wat er nog te redden is.

Eerder schreef ik al over de heftige aanval op De lage landen door minister Caroline Gennez van de partij Vooruit! Nu is het blijkens een persbericht dat de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren (KANTL) gisteren verstuurde, de beurt aan dat andere bastion van beschaving. In de negentiende eeuw werd het ingesteld om de Nederlandse taal en de Nederlandstalige literatuur in Vlaanderen te bevorderen. Het heeft die opdracht altijd met verve uitgevoerd, en dat zonder zich te hoeven schamen over compromitterende politieke keuzes. Het blijkt nu ook niet veilig voor de botte bijl van Vooruit!

Ivoren toren

De laatste jaren is de opdracht gaandeweg veranderd. De Nederlandse taal hoeft niet meer verdedigd te worden, en daarmee is de KANTL zich meer gaan richten op het toegankelijk maken van inzicht in die taal en de letteren. Door bijeenkomsten te organiseren over, bijvoorbeeld, ChatGPT, door elke vijf jaar een canon van de Nederlandse literatuur te publiceren die steevast discussie losmaakt en door die discussie vervolgens ook weer te organiseren, door samen te werken met kranten en door publieksevenementen te organiseren zoals onlangs nog de Nacht van het Nederlands, is de KANTL een spil geworden van publieke informatie over taal en letteren in Vlaanderen – en wel een waar de rest van het Nederlandse taalgebied ook van profiteert.

Er is denk ik geen Nederlandse schrijver of neerlandicus die niet af en toe naar Gent is geweest om er het gebouw van de KANTL te bezoeken.

“Vandaag vervult de KANTL een unieke brugfunctie”, staat in het persbericht, “tussen onderzoekers, schrijvers, beleidsmakers, scholieren en het bredere publiek. Zij verbindt universiteiten, hogescholen, erfgoedinstellingen, literaire organisaties en media rond gezamenlijke doelstellingen op het snijvlak van taal, literatuur en samenleving.” Ik denk dat dit waar is, en dat de KANTL op het vlak van taal en literatuur een onmisbare brug is tussen al die groepen. Het is absurd dat iemand die zich sociaal-democraat noemt zo’n brug afbreekt. Moet alle kennis dan de ivoren toren worden ingejaagd?

Stonden de voorgangers van de partij van Gennez niet ooit voor kennis, voor dingen leren, juist over zaken die ons allemaal aangaan, zoals taal?

De besparingen betreffen vanaf volgend jaar in ieder geval 22% van het huidige budget. Als we niet uitkijken, wordt dat vanaf volgend jaar 44%. Dat is een gigantische klap voor willekeurige organisatie en het is zelfs de vraag wat er daarna nog overblijft. Waarschijnlijk juist niet al die publieke functies die de KANTL nu vervult.

Ik ben een buitenlander en heb dus niet veel te zeggen over wat een minister in een ander land allemaal doet. Maar ik kan wel zuchten. Arm Vlaanderen. Arme sociaal-democratie.

Full disclosure: Ik ben ‘buitenlands erelid’ van de KANTL.
Aanvulling 7:52. Ik hoor nu dat deze zelfde regering ook de BNTL wil schrappen, de Bibliografie voor de Nederlandse Taal en Letteren, een overzicht over alle publicaties over het Nederlands en de Nederlandse letterkunde van de afgelopen decennia.