Of ze als essayist de P.C. Hooftprijs heeft verdiend, daarover heeft gelukkig onlangs een deskundige jury geoordeeld. In ieder geval is Anja Meulenbelt volgens mij een van de interessantste publieke intellectuelen van Nederland – iemand wiens leven bestaat uit strijd, en denken, en denken over strijd. Het zal de komende tijd vaak over De schaamte voorbij gaan, maar ik zou iedereen die nu kennis wil maken met deze schrijfster, uitnodigen om haar nieuwste boek Niet van gisteren te lezen. Ze schreef het naar aanleiding van het feit dat ze 80 werd.

Ik ben een generatie jonger, maar zo radicaal als zij, durf ik niet te denken.

Antiracist

‘Memoires, maar dan anders’ is de ondertitel van het boek. De nadruk moeten we dan wel leggen op dat andere. Ja, Meulenbelt beschrijft af en toe haar herinneringen – aan haar ongeluk in een gezin waarin ze met twee ouders woonde die elkaar en hun dochter niet liefhadden, aan hoe Anja als zestienjarige aan dat ongeluk probeerde te ontsnappen door zwanger te worden en te trouwen met een man die haar mishandelde, maar ook hoe ze veel veel later een relatie kreeg met een Palestijnse man, en waarom dat goed ging en hoe dat toch ook weer fout ging. Maar die herinneringen zijn fragmentarisch – ze zegt bijvoorbeeld dat ze behalve met deze twee mannen ook een grote liefdesgeschiedenis heeft gehad met een vrouw, maar daarover komt de lezer verder weinig te weten – en ze zijn ook niet het belangrijkste.

Want het belangrijkste in Meulenbelts leven waren de strijd en het denken over de strijd. Niet van gisteren is een ideologische autobiografie, waarin de winnares van de belangrijkste literaire prijs van dit jaar beschrijft waarom ze socialist is, en feminist, en antiracist, en intersectionalist, en christen, en hoe haar ontwikkeling in al die hoedanigheden is geweest, en waarom het voor haar belangrijk is al die dingen tegelijkertijd te zijn.

Van goeden huize

De schrijfster zei in een eerste reactie op de toekenning van de prijs: ‘”Ik ben veel te controversieel voor deze prijs.”  Dat is een begrijpelijke reactie: eerdere jury’s hadden toch vaak een voorkeur voor het wat aangeharkte essay, de mijmering die in vloeiende zinnen op papier was gezet. Meulenbelt is inhoudelijk en stilistisch veel rauwer. Geen schrijfster van wie je een buste verwacht in een eregalerij, maar iemand die op haar tachtigste nog bezig is maar haar particuliere beeldenstorm.

Ik vind Niet van gisteren, net als veel ander werk van Meulenbelt, een ongemeen inspirerend boek. Hier is iemand die nadenkt over hoe ze wil dat de wereld eruit ziet en die haar hele leven heeft geprobeerd iets dichter bij dat ideaal is gekomen. En nu is ze 80 en ze is enerzijds nog lang niet gebroken, nog altijd even strijdlustig, en tegelijkertijd beziet ze kritisch wat ze allemaal altijd heeft gedacht, en gelezen. Ik heb zelden een boek gelezen waarin zoveel leestips worden gegeven naar allerlei boeken die ik nooit gelezen heb, en waarvan ik vaak zelfs nog nooit gehoord had.

Je hoeft het natuurlijk helemaal niet met alles eens te zijn, ik veronderstel dat Meulenbelt zelf het enigszins ongemakkelijk zou vinden om iemand tegen te komen die het in alles met haar eens was. Maar het is duidelijk dat ze over al haar standpunten goed heeft nagedacht, en dat ze er goede argumenten voor heeft, en dat ze haar leven heeft ingericht naar die argumenten. Dat je echt wel van goeden huize moet zijn óm het ergens niet mee eens te zijn.

Er zouden veel meer mensen moeten zijn zoals Anja Meulenbelt.

Dit stukje verscheen in iets andere vorm op Las!