• Door naar de hoofd inhoud
  • Skip to secondary menu
  • Spring naar de eerste sidebar
  • Spring naar de voettekst
Neerlandistiek. Online tijdschrift voor taal- en letterkunde

Neerlandistiek

Online tijdschrift voor taal- en letterkundig onderzoek

  • Over Neerlandistiek
  • Contact
  • Homepage
  • Categorie
    • Neerlandistiek voor de klas
    • Vertelcultuur
    • Naamkunde
  • E-books
  • Neerlandistische weblogs
  • Archief
    • 10 jaar taalcanon
    • 100 jaar Willem Frederik Hermans
  • Jong Neerlandistiek
  • Frisistyk
  • Mondiaal

Have all fowls nests begun

17 januari 2026 door Marc van Oostendorp 4 Reacties

De Nederlandse poëzie is rond 1100 begonnen met een liedje in het Engels. Het is al lang bekend dat Hebben olla uogala werd neergeschreven in een klooster in Kent, en wel vermoedelijk door een Vlaamse monnik, maar de laatste jaren begint het idee steeds meer post te vatten dat de tekst die indertijd diende om een nieuw gesneden pen uit te proberen, waarschijnlijk een spel was met talen, een tekst die zowel in het Nederlands als het Engels van die tijd leesbaar was.

Hebban olla uogala nestas hagunnan hinase hic
anda thu uuat unb\i/[ạ]dan uue nu

Het betrof Nederlandse woorden die ook door de Britten precies zo konden begrepen worden, zoals deze reconstructie van de tekst in het Oud-Engels uit die tijd illustreert:

Haven alle voʒeles (heora) nestas agunnan hit ne se ic
ande þu, wat onbidaþ we nu

Het Nederlands en het Engels lagen in die tijd helemaal nog niet zo ver uit elkaar en waren waarschijnlijk met enige moeite onderling begrijpelijk. Toch zijn hier waarschijnlijk niet toevallig die woorden gekozen die in het Engels en het Nederlands veel op elkaar leken.

Bijna duizend jaar later zou Hugo Brandt Corstius een naam bedenken voor dit literaire procédé: het xenogram. Hij wijdde er een heel hoofdstuk van zijn Opperlandse taal- en letterkunde aan, met voorbeelden zoals:

Over ever die per slot made at
Die ever at die aardvark, want die aardvark at die big, want die big at die hen, want die hen at die rat, want die rat at die mug, want die mug at die made in Japan.

Maar hier zijn weliswaar alle woorden óók Engels, maar de tekst als geheel kan alleen in het Nederlands worden geconstrueerd. Brandt Corstius schreef in dat hoofdstuk in Opperlands overigens al dat ‘hebban olla uogala’ een xenogram is, omdat de vertaling in het Latijn die er in het oorspronkelijke handschrift boven stond dat ‘ook qua uiterlijk verrassend’ leek op het Nederlands: ieder van de Nederlandse woorden heeft dus iets weg van de Latijnse:

;;;;;;; quid expectamus nunc ·
Abent omnes uolucres nidos inceptos nisi ego & tu

We hebben hier dus een tripel xenogram: het Vlaams, het Engels en het Latijn komen allemaal heel dicht bij elkaar. Voor puristen is dat misschien allemaal niet zo prettig – waar blijf je met je verhaal dat we ons moeten verzetten tegen het Engels als onze literatuur zo begonnen is – maar het opent juist ook fraaie perspectieven. De Britse auteur Michael Lysander Angerer heeft al betoogd dat in de Engelse ltieratuur de wederzijdse invloed tussen Engeland en de Lage Landen in deze periode beter bestudeerd moet worden – en dat geldt natuurlijk net zo goed in de Nederlandse.

Delen:

  • Afdrukken (Opent in een nieuw venster) Print
  • E-mail een link naar een vriend (Opent in een nieuw venster) E-mail
  • Share op Facebook (Opent in een nieuw venster) Facebook
  • Delen op WhatsApp (Opent in een nieuw venster) WhatsApp
  • Delen op Telegram (Opent in een nieuw venster) Telegram
  • Delen op LinkedIn (Opent in een nieuw venster) LinkedIn

Vind ik leuk:

Vind-ik-leuk Aan het laden...

Gerelateerd

Categorie: Artikel Tags: Engels, hebban olla uogala, letterkunde, middeleeuwen, Oudnederlands

Lees Interacties

Reacties

  1. R.J.G.A.A. Gaspar zegt

    17 januari 2026 om 11:46

    Die wederzijdse invloed is al meer dan honderd jaar geleden uitgebreid bestudeerd:
    ‘Studiën over de Nederlandsche en Engelsche Taal en Letterkunde en haar wederzijdschen invloed door W. de Hoog, Leeraar in de Nederlandsche en Engelsche taal en Letterkunde’. ( Tweede herziene uitgave, Dordrecht: J.P. Revers, 1909).
    Deel I en II, resp. 240 en 270 bladzijden.
    Machtig interessant om te lezen, ook nu nog.

    Beantwoorden
    • Marc van Oostendorp zegt

      17 januari 2026 om 11:55

      Het gaat niet om de wederzijdse invloed, maar de vraag of de dichter daar bewust mee speelde!

      Beantwoorden
  2. Jan Uyttendaele zegt

    18 januari 2026 om 18:02

    Grapje. Twee korte dialogen in het Antwerps:
    1) A. Spring is in the air! B. Why skould I?
    2) (Naar aanleiding van de vogelgriep in Vlaanderen, die kippenkwekers verpichtte al hun dieren te slachten.) A. Keep quiet! B. Nee, honderden kippen kwijt!

    Beantwoorden
  3. Ton Goeman zegt

    19 januari 2026 om 16:21

    In plaats van “ onbidaþ we “ zou ik eerder “ onbide we “ reconstrueren. Zie voor het Oudengelse morfeem in enclise 1e en 2e persoon meervoud de historische grammatica van Campbell en al eerder Sievers. Je ziet zulke vormen ook terug in in het Oudsaksisch en zelfs nog in oostelijke nederlandse dialecten. Misschien zijn de inversievormen die van de optatief. Zie ook de bespreking, in mijn boek over t-deletie, blz. 260 en 288-289.

    Beantwoorden

Laat een reactie achterReactie annuleren

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie gegevens worden verwerkt.

Primaire Sidebar

Gedicht van de dag

J.J.A. Gouverneur • Het veulen

Doch word ik groot, ‘k verzeker u,
Ge ontsnapt mij dan niet, zoo als nu;
Gij wordt mijn paard dan, ik uw heer,
En ‘k doe met u, wat ik begeer.

➔ Lees meer

Bekijk alle gedichten

  • Facebook
  • YouTube

Chris van Geel

BOOM OM

De met een open oog gevallen boom,
donker van regen uit omzien getild,
zijn tak beklemd, de honger ongestild,
ligt waar hij viel, ruist in zijn kroon.

Bron: Vluchtige Verhuizing, postuum verschenen, 1975

➔ Bekijk hier alle citaten

Agenda

6 maart 2026: De zaak Anna B.

6 maart 2026: De zaak Anna B.

6 februari 2026

➔ Lees meer
Boekpresentatie: Hoe dacht de middeleeuwer over de ideale date?

Boekpresentatie: Hoe dacht de middeleeuwer over de ideale date?

5 februari 2026

➔ Lees meer
5-7 februari 2026: Anne Frankcongres in Rome

5-7 februari 2026: Anne Frankcongres in Rome

5 februari 2026

➔ Lees meer
➔ Bekijk alle agendapunten

Neerlandici vandaag

sterfdag
1942 Wobbe de Vries
➔ Neerlandicikalender

Media

Live in de Lochal met Nicoline van der Sijs

Live in de Lochal met Nicoline van der Sijs

4 februari 2026 Door Redactie Neerlandistiek Reageer

➔ Lees meer
Feitenvrij: wat is de macht van de pen?

Feitenvrij: wat is de macht van de pen?

2 februari 2026 Door Redactie Neerlandistiek Reageer

➔ Lees meer
Waar komen spreekwoorden vandaan?

Waar komen spreekwoorden vandaan?

1 februari 2026 Door Redactie Neerlandistiek Reageer

➔ Lees meer
➔ Bekijk alle video’s en podcasts

Footer

Elektronisch tijdschrift voor de Nederlandse taal en cultuur sinds 1992.

ISSN 0929-6514
Bijdragen zijn welkom op
redactie@neerlandistiek.nl
  • Homepage
  • E-books
  • Neerlandistische weblogs
  • Over Neerlandistiek
  • De archieven
  • Contact
  • Facebook
  • YouTube

Inschrijven voor de Dagpost

Controleer je inbox of spammap om je abonnement te bevestigen.

Copyright © 2026 · Magazine Pro on Genesis Framework · WordPress · Log in

  • Homepage
  • Categorie
    • Voor de klas
    • Vertelcultuur
    • Naamkunde
  • Archief
    • 10 jaar taalcanon
    • 100 jaar Willem Frederik Hermans
  • E-books
  • Neerlandistische weblogs
  • Jong Neerlandistiek
  • Frisistyk
  • Mondiaal Neerlandistiek
  • Over Neerlandistiek
  • Contact
 

Reacties laden....
 

    %d