Het was kennelijk schrikken, voor sommigen, toen The New Yorker onthulde dat de boeken van Oliver Sacks (De man die zijn vrouw voor een hoed hield) heel veel van zijn verhalen over patiënten had aangedikt en interessanter had gemaakt, onder andere door er allerlei autobiografische elementen in toe te voegen – worstelingen die de patiënten niet hadden doorworsteld, maar Sacks zelf wel.

De bekendste taalwetenschapscommunicator Steven Pinker reageerde op allerlei sociale media bijvoorbeeld als volgt:

A lesson from the debunking of Oliver Sacks (and other nonreplicable findings): “Trust literatures, not individual research studies,” says Bryan Caplan […]. I’ve long advocated this not just for readers but science journalists: Stop getting your ideas for stories from the latest issue of Science, Nature, & NEJM (likely ephemeral), and read more comprehensive reviews (e.g., in psychology, Psychological Bulletin).
Also, stop highlighting the counterintuitive, the rebel, the heretic, the surprising, the paradigm-overturner, together with clickbait like “Was Einstein Wrong?” “Was Darwin Wrong?” (Answer: Yes, but probably not about yesterday’s claim). By definition these ideas have low Bayesian priors, so they’re less likely to be right even if the new study was bulletproof, which it probably is not. This style of science journalism selects for the nonreplicable, undermining public confidence in science.
John Ziman: “The physics of undergraduate text-books is 90% true; the contents of the primary research journals of physics is 90% false.” An exaggeration, but you get the point.
Oh, and stop using “textbook” as an insult and “scientific revolution” as a compliment.

Het zijn misschien wijze lessen. Er is misschien te veel wetenschapsjournalistiek van de verkeerde soort: gericht op de allerlaatste wetenschappelijke doorbraken, die inderdaad meestal op weinig gebaseerd blijken te zijn, omdat dit nu eenmaal is hoe wetenschap werkt – er borrelen vervolgens allerlei ideeën op die vervolgens worden ontkracht.

Stand van zaken

Voor dat ontkrachten is misschien te weinig aandacht in de wetenschapsdynamiek, en de langzame groei van kennis die de wetenschap kenmerkt is nu eenmaal op geen enkel moment nieuws.

Minder duidelijk is wat het antwoord hierop moet zijn. Wetenschapsjournalistiek is nu eenmaal journalistiek, en dus gericht op nieuws, en een artikel in Science lijkt nu eenmaal meer op nieuws dan de 24e, herziene druk, van een handboek. Vooral als in die druk het interessantste is wat er niet herzien is.

Ik ben er sinds een aantal jaar van overtuigd dat de verslaglegging van de wetenschap meer moet gebeuren vanuit de wetenschap. Ik ben overtuigd van het idee van embedded science communicators: actieve onderzoekers die een deel van hun tijd besteden aan het communiceren van wetenschap met de wereld buiten het actieve onderzoek. Recente artikelen kunnen daarbij best worden gebruikt, als ze dan maar in een context wordt geplaatst, en als allerlei wilde beweringen over doorbraken en ’turns’ in al dan niet peer reviewed tijdschriften worden gerelativeerd. Het is wat wij hier bij Neerlandistiek proberen te doen: we volgen soms het nieuws, bespreken soms de handboeken, en soms onderzoek dat in geen van beide wordt besproken. Op die manier kan degene die ons volgt, uiteindelijk hopelijk een beeld krijgen van de stand van zaken.

Dat wil niet zeggen dat er niet van alles mis gaat, dat wij niet ook geregeld verslag doen over onderzoek dat uiteindelijk helemaal niet zo belangrijk is, of te voorzichtig zijn in kritiek op evident onzinnig onderzoek, dat nu eenmaal door collega’s naar buiten is gebracht – uit angst dat zulke kritiek als ‘oncollegiaal’ wordt gezien.

Ondermijnen

Wetenschapsjournalistiek door echte journalisten heeft ook een functie, maar naar mijn idee een veel kritischer. Die zou zich minder moeten richten op gejuich over deze of gene onderzoeker die iets revolutionairs beweert, maar meer op het doorlichten van het academische systeem. Waaraan worden geld en middelen uitgegeven? Garandeert de manier waarop er gewerkt wordt uberhaupt enig succes? Waar gaat de wetenschap als geheel naartoe?

Dat is er overigens ook een waar Pinkers zorg over ‘undermining public confidence in science’ niet wordt opgelost door maar te zwijgen over wat er mis gaat, maar door erover te spreken, zodat het kan worden opgelost. (Welke politiek journalist laat zich in zijn werk leiden door angst dat onthullingen over corruptie het vertrouwen in de democratie kan ondermijnen?)