Op zoek naar ‘middlebrow’ boekbezit in de achttiende eeuw

Dit jaar vindt op dinsdag 1 september 2026 voor de 35^ste keer de Bert van Selmlezing plaats, ter opening van het academische jaar van de Opleiding Nederlandse taal en cultuur van de Universiteit Leiden. De lezing wordt dit jaar gehouden door prof. dr. Alicia Montoya (Radboud Universiteit Nijmegen)

Appels met peren vergelijken? Op zoek naar ‘middlebrow’ boekbezit in de achttiende eeuw

Tegen het einde van de negentiende eeuw begonnen critici in Engeland een minachtende term te gebruiken, ‘middlebrow’, om een nieuw soort literatuur aan te duiden. Het ging daarbij om commercieel succesvolle boeken, met een dikwijls moraliserende intentie, die vaak gericht waren op een vrouwelijk publiek. De opkomst van deze ‘middlebrow’ literatuur zou mede samenhangen met de enorme expansie van de boekenmarkt die in de negentiende eeuw plaatsvond in Engeland. In Nederland echter begon de expansie van de boekenmarkt al veel eerder, in de laat-zeventiende en vroeg-achttiende eeuw. Dit roept de vraag op of er in deze periode ook al sprake geweest zou kunnen zijn van (een vorm van) ‘middlebrow’ literatuur en hoe de situatie in Nederland zich verhield tot die in andere Europese landen. Voortbouwend op deze vraagstelling onderzoekt deze lezing een aantal gerelateerde vervolgvragen. Hoe verhoudt de moraliserende inhoud van ‘middlebrow’ werken zich tot andere fenomenen met een sterk morele component, zoals de achttiende-eeuwse ‘religieuze Verlichting’ of het genre van de gedrukte preek? Wat is de relatie tussen ‘middlebrow’ en het verschijnsel ‘bestseller’? Is het mogelijk deze beide concepten kwantitatief te benaderen? Om deze vragen te beantwoorden, zal gebruik worden gemaakt van enkele honderden catalogi van privébibliotheken die tussen 1665 en 1832 in de Republiek, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk te koop werden aangeboden, en die bijeen zijn gebracht in de MEDIATE database. Hiermee wordt tevens een fundamenteel methodologisch probleem aan de orde gesteld: is het überhaupt mogelijk om dergelijke transnationale en transhistorische vergelijkingen te maken, en zo ja, welke expertise en (digitale) gereedschappen zijn daarvoor nodig?

Over de spreker

Alicia Montoya is hoogleraar Franse letterkunde en cultuur aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Haar onderzoek richt zich op de Franse en Europese literatuurgeschiedenis, met speciale aandacht voor de rol van boekgeschiedenis, kennisproductie en cultuurtransmissie in de vroegmoderne tijd.

Aanmelden

De lezing vindt plaats op dinsdagmiddag 1 september 2026 om 16:15 in het Lipsiusgebouw van de Universiteit Leiden. De zaal wordt later bekend gemaakt. De toegang is vrij, u hoeft zich niet vooraf aan te melden.

Boekuitgave

De lezing wordt, zoals elk jaar, door de Stichting Neerlandistiek Leiden in samenwerking met uitgeverij Leiden University Press in boekvorm uitgegeven en verschijnt op 1 september. U kunt in het bezit komen van een of meer exemplaren door € 12,95 (of een veelvoud daarvan) over te maken op NL77INGB0003881447 van de Stichting Neerlandistiek Leiden te Leiden, onder vermelding van ‘Bert van Selmlezing 2026’ en uw adresgegevens.