Sommige taalkundigen hebben nu hun Lucebert-moment. Ik herinner me de ontreddering nog van poëzieliefhebbers toen enkele jaren geleden bekend werd dat de grote omroeper van oproer tijdens de Tweede Wereldoorlog vanuit Duitsland brieven met ‘Heil Hitler’ aan zijn meisje had geschreven. Iemand die een moreel baken was, bleek op zijn minst ook niet onfeilbaar. Inmiddels zijn er al indrukwekkende boeken verschenen van mensen die hun houding ten opzichte van de meester hebben heroverwogen. Ik denk dat hij nog steeds als een meester wordt beschouwd.
En nu is dan naar buiten gekomen dat Noam Chomsky gedurende enkele jaren – ruwweg de periode 2015-2019 – gemene zaak heeft gemaakt met Jeffrey Epstein. Dat hij die misdadiger geprezen heeft, dat hij er meermaals mee heeft gedineerd, dat hij hem om financieel advies heeft gevraagd, en dat hij gebruik heeft gemaakt van zijn appartementen en dat hij heeft geschreven dat hij dacht dat de aanklachten over seksueel misbruik tegen zijn rijke vriend werden uitgevoerd door ‘aasgieren’. Een taalwetenschapper ligt misschien nog minder voor de hand als moreel baken dan een dichter, maar Chomsky was ook nog eens een politiek commentator, die in eerste instantie bekend werd doordat hij in de jaren zestig zonder blad voor de mond over de Amerikaanse oorlog in Vietnam sprak, en die ook later altijd duidelijk heeft gezegd wat hij van de machthebbers vond.
Ik heb hem persoonlijk daar ook altijd om bewonderd.
Status quo
In 1967 schreef hij een beroemd essay, The responsibility of intellectuals, waarin hij stelde dat mensen in intellectuele beroepen, zoals aan de universiteit, een bijzondere verantwoordelijkheid hebben in de samenleving. Zij zijn over het algemeen vrijer om zich uit te spreken over misstanden, hebben meer mogelijkheden om uit te zoeken hoe het zit, en dan moeten ze dat ook doen, altijd eerlijk zijn en recht door zee:
Intellectuelen verkeren in de positie om de leugens van regeringen bloot te leggen, om daden te analyseren naar hun oorzaken en motieven en naar vaak verborgen bedoelingen. In de westerse wereld beschikken zij ten minste over de macht die voortkomt uit politieke vrijheid, uit toegang tot informatie en uit vrijheid van meningsuiting. Voor een bevoorrechte minderheid biedt de westerse democratie de tijd, de middelen en de opleiding om de waarheid te zoeken die schuilgaat achter het rookgordijn van vertekening en verkeerde voorstelling van zaken, van ideologie en klassenbelangen, waarin de actuele geschiedenis ons wordt gepresenteerd. De verantwoordelijkheden van intellectuelen zijn veel zwaarder dan wat Macdonald de “verantwoordelijkheid van mensen” noemt, gezien de unieke voorrechten die intellectuelen genieten.
Ik heb die altijd gelezen als een belangrijke moreel ijkpunt. In het essay – dat een klassieker zou zijn als het niet zo boordevol zat met inmiddels nog lastig te volgen details over de oorlog in Vietnam – benadrukt Chomsky regelmatig dat met name de beroepsintellectuelen aan bijvoorbeeld de universiteiten zich helemaal niet gedragen naar die verantwoordelijkheid, maar hun mond dichthouden of aanleunen tegen de status quo.
Val
Moet je die woorden nog serieus nemen nu blijkt dat de auteur ervan 60 jaar na dato op zijn best volkomen blind is geweest voor de rijke man met al zijn connecties in de machtigste kringen die hem allerlei presentjes aanbood? Mij persoonlijk zitten die cadeaus – heel dure overnachtingen – misschien nog wel het meest dwars: zelfs als je volkomen blind bent voor wat er allemaal over iemand te lezen is, dan merk je daaraan toch dat er iets is dat niet klopt? Hij had toch de beschikking over vrijheid, informatie en vrijheid van meningsuiting? Ja, hij liep al tegen de negentig – maar hij gaf tot twee jaar geleden (toen hij een hersenbloeding kreeg) bijna dagelijks heel lucide politiek commentaar op allerlei kanalen.
Maar voor de woorden maakt het natuurlijk weinig uit. Het blijft waar, het laat hooguit zien dat zelfs degene die het zo duidelijk zag, zelf vijftig jaar later ook in de door hem beschreven val kon trappen. Het laat zien hoe gevaarlijk de verlokkingen zijn van de macht en het geld, maar dat neemt geen greintje van onze eigen verantwoordelijkheid af. Ik heb zelf het idee dat ik misschien nooit zo’n misstap heb begaan, maar tegelijkertijd ook zeker nooit op zo’n manier de verantwoordelijkheid heb genomen als Chomsky zo’n beetje dag aan dag heeft gedaan. Ik ben lang zo moedig en zo slim en belezen niet als hij in zijn gloriedagen was. Bovendien is er natuurlijk geen enkel bewijs dat Chomsky kennis had van de misdaden, laat staan dat hij er medeplichtig aan was.
Maar hij heeft zijn verantwoordelijkheden uit het oog verloren.
Chapeau bas, of petje af, diligente Marc van Oostendorp, niet te geloven.
Wie schreef ook al weer: “Een intellectueel is iemand, die zich bemoeit met zaken, waar hij niet mee te maken heeft.” (Of woorden van die strekking.) Jerome Heldring? Lolle Nauta?
Petje af! Maar wat zit eronder? Het gaat mijn pet te boven hoe vaak verstandige mensen een verkeerde keuze maken. Dus stop het maar eronder.
Armando
om vergeving vragen waarom
hebben we gedaan wat we moesten doen
we deden wat we konden om niet
te weten dat we leefden
Leefden heeft te maken met de buik, gevoel en verdwalen. Dat kunnen ook mensen die ‘dubbelvoorhoofdtig’ zijn. Gelukkig.
Ps. niet =niets
Volgens mij wist Epstein heel goed hoe ver hij met iemand kon gaan. Ik zeg altijd: Niemand zou worden opgelicht als oplichters er niet in zouden slagen als betrouwbaar over te komen (Soms zeg ik ook eens iets anders, zoals: die chocolade was lekker, of: ik moet mijn belastingaangifte nog doen, of andere dingen, maar allez, you get the picture (je krijgt de foto)).
Dus ik zou het Chomsky niet zomaar direct durven aanwrijven zolang we niet weten wat zijn aandeel precies is.
Het is ook omdat oplichters kunnen zijn dat je soms emotionele reacties op oplichters ziet. Voor 1940 ging de hele auteurscarrière van Jean Ray ten onder aan het feit dat hij betrokken was in een financiële zwendel, en werd hij in krantenartikelen door het slijk gehaald. Maar ook veel later, ergens rond 2000, werd iemand die was beschuldigd van oplichterij toen hij op weg was naar de rechtbank door een menigte opgewacht en met vanalles bekogeld (en misschien wel door mensen die helemaal niet door hem waren opgelicht).
Dus ik zou toch maar een beetje oppassen met Chomsky direct bij de vuilnisbak te zetten.
Het betekent wel dat we altijd op onze hoede moeten zijn.
En ja, ik weet dat het bij Epstein niet om oplichterij gaat, maar het gaat er wel om dat hij zijn daden kon camoufleren, en dat is een vorm van oplichting (soit: je krijgt de foto).
Peter, kijk eens hoe het horloge aan zijn pols zit: tijd en data is bekend. Dit doen Amerikanen. Ik weet het maar al te goed. Doe slechten dingen zolang je niet gepakt wordt, is het goed. Chomsky wist precies wat er gebeurde! Ook al wist hij niet dat hij zijn controle verloor door: we zien het later wel weer!
Het is belangrijk dat je reflecteert op de Chomsky-Epstein relatie als formeel taalkundige. Wat je ook had kunnen noemen, is dat Chomsky zo “neerbuigend over de ‘hysterische’ #MeToo-beweging” schreef. En Epstein was wel al veroordeeld, dat was publieke kennis tijdens hun ‘vriendschap’. Zie bijgevoegd column in de NRC van vandaag: “hij [Chomsky] adviseert Epstein, jaren na zijn veroordeling, over het repareren van de imago-schade. Zelf had Chomsky financiële issues, ze hielpen elkaar.” Zie: https://www.nrc.nl/nieuws/2026/02/13/de-complotdenkers-hadden-gelijk-a4920377
Jammer, ik heb geen toegang tot de column (er zijn trouwens enkele taalfouten in mijn eerste reactie geslopen, maar hier kun je commentaren niet corrigeren).
De heftige reacties tegen oplichters ontstaan door een geschokt vertrouwen, maar dat is in het geval Chomsky niet van belang. Wel van belang is dat Epstein dus wel op een of andere manier het vertrouwen van Chomsky won. Waarom? Niet duidelijk. Financiële problemen? Misschien wel, maar daar zou ik dan toch ook wel eens nauwkeurige details over willen zien.
Ook interessant is het feit dat er wel veel wordt gesproken over wie in de Epstein-files staat, maar er is ook al op gewezen dat men het nooit heeft over de slachtoffers. Die lijken nauwelijks te worden verdedigd.
https://www.nrc.nl/nieuws/2026/02/13/de-complotdenkers-hadden-gelijk-a4920377
anders: https://archive.ph en plakken
Jammer, werkt bij mij ook niet.
Soit, we zullen er wel achter komen.
De column van Van Veelen:
https://archive.ph/KHjq7
Bij de NRC lusten ze er wel pap van. Sjoerd de Jong:
https://www.nrc.nl/nieuws/2026/02/13/met-zijn-miljoenendonaties-won-epstein-vooraanstaande-wetenschappers-voor-zich-a4920092
of, gearchiveerd:
https://archive.ph/gfhAm
Ik heb dit boekje van Chomsky dit jaar geleden, ik denk de laatste tijd wel eens dat het een zegen is om slachtoffer te zijn van de geschiedenis en hem niet te hoeven schrijven.