Sommige taalkundigen hebben nu hun Lucebert-moment. Ik herinner me de ontreddering nog van poëzieliefhebbers toen enkele jaren geleden bekend werd dat de grote omroeper van oproer tijdens de Tweede Wereldoorlog vanuit Duitsland brieven met ‘Heil Hitler’ aan zijn meisje had geschreven. Iemand die een moreel baken was, bleek op zijn minst ook niet onfeilbaar. Inmiddels zijn er al indrukwekkende boeken verschenen van mensen die hun houding ten opzichte van de meester hebben heroverwogen. Ik denk dat hij nog steeds als een meester wordt beschouwd.
En nu is dan naar buiten gekomen dat Noam Chomsky gedurende enkele jaren – ruwweg de periode 2015-2019 – gemene zaak heeft gemaakt met Jeffrey Epstein. Dat hij die misdadiger geprezen heeft, dat hij er meermaals mee heeft gedineerd, dat hij hem om financieel advies heeft gevraagd, en dat hij gebruik heeft gemaakt van zijn appartementen en dat hij heeft geschreven dat hij dacht dat de aanklachten over seksueel misbruik tegen zijn rijke vriend werden uitgevoerd door ‘aasgieren’. Een taalwetenschapper ligt misschien nog minder voor de hand als moreel baken dan een dichter, maar Chomsky was ook nog eens een politiek commentator, die in eerste instantie bekend werd doordat hij in de jaren zestig zonder blad voor de mond over de Amerikaanse oorlog in Vietnam sprak, en die ook later altijd duidelijk heeft gezegd wat hij van de machthebbers vond.
Ik heb hem persoonlijk daar ook altijd om bewonderd.
Status quo
In 1967 schreef hij een beroemd essay, The responsibility of intellectuals, waarin hij stelde dat mensen in intellectuele beroepen, zoals aan de universiteit, een bijzondere verantwoordelijkheid hebben in de samenleving. Zij zijn over het algemeen vrijer om zich uit te spreken over misstanden, hebben meer mogelijkheden om uit te zoeken hoe het zit, en dan moeten ze dat ook doen, altijd eerlijk zijn en recht door zee:
Intellectuelen verkeren in de positie om de leugens van regeringen bloot te leggen, om daden te analyseren naar hun oorzaken en motieven en naar vaak verborgen bedoelingen. In de westerse wereld beschikken zij ten minste over de macht die voortkomt uit politieke vrijheid, uit toegang tot informatie en uit vrijheid van meningsuiting. Voor een bevoorrechte minderheid biedt de westerse democratie de tijd, de middelen en de opleiding om de waarheid te zoeken die schuilgaat achter het rookgordijn van vertekening en verkeerde voorstelling van zaken, van ideologie en klassenbelangen, waarin de actuele geschiedenis ons wordt gepresenteerd. De verantwoordelijkheden van intellectuelen zijn veel zwaarder dan wat Macdonald de “verantwoordelijkheid van mensen” noemt, gezien de unieke voorrechten die intellectuelen genieten.
Ik heb die altijd gelezen als een belangrijke moreel ijkpunt. In het essay – dat een klassieker zou zijn als het niet zo boordevol zat met inmiddels nog lastig te volgen details over de oorlog in Vietnam – benadrukt Chomsky regelmatig dat met name de beroepsintellectuelen aan bijvoorbeeld de universiteiten zich helemaal niet gedragen naar die verantwoordelijkheid, maar hun mond dichthouden of aanleunen tegen de status quo.
Val
Moet je die woorden nog serieus nemen nu blijkt dat de auteur ervan 60 jaar na dato op zijn best volkomen blind is geweest voor de rijke man met al zijn connecties in de machtigste kringen die hem allerlei presentjes aanbood? Mij persoonlijk zitten die cadeaus – heel dure overnachtingen – misschien nog wel het meest dwars: zelfs als je volkomen blind bent voor wat er allemaal over iemand te lezen is, dan merk je daaraan toch dat er iets is dat niet klopt? Hij had toch de beschikking over vrijheid, informatie en vrijheid van meningsuiting? Ja, hij liep al tegen de negentig – maar hij gaf tot twee jaar geleden (toen hij een hersenbloeding kreeg) bijna dagelijks heel lucide politiek commentaar op allerlei kanalen.
Maar voor de woorden maakt het natuurlijk weinig uit. Het blijft waar, het laat hooguit zien dat zelfs degene die het zo duidelijk zag, zelf vijftig jaar later ook in de door hem beschreven val kon trappen. Het laat zien hoe gevaarlijk de verlokkingen zijn van de macht en het geld, maar dat neemt geen greintje van onze eigen verantwoordelijkheid af. Ik heb zelf het idee dat ik misschien nooit zo’n misstap heb begaan, maar tegelijkertijd ook zeker nooit op zo’n manier de verantwoordelijkheid heb genomen als Chomsky zo’n beetje dag aan dag heeft gedaan. Ik ben lang zo moedig en zo slim en belezen niet als hij in zijn gloriedagen was. Bovendien is er natuurlijk geen enkel bewijs dat Chomsky kennis had van de misdaden, laat staan dat hij er medeplichtig aan was.
Maar hij heeft zijn verantwoordelijkheden uit het oog verloren.
Chapeau bas, of petje af, diligente Marc van Oostendorp, niet te geloven.
Wie schreef ook al weer: “Een intellectueel is iemand, die zich bemoeit met zaken, waar hij niet mee te maken heeft.” (Of woorden van die strekking.) Jerome Heldring? Lolle Nauta?
Petje af! Maar wat zit eronder? Het gaat mijn pet te boven hoe vaak verstandige mensen een verkeerde keuze maken. Dus stop het maar eronder.
Armando
om vergeving vragen waarom
hebben we gedaan wat we moesten doen
we deden wat we konden om niet
te weten dat we leefden
Leefden heeft te maken met de buik, gevoel en verdwalen. Dat kunnen ook mensen die ‘dubbelvoorhoofdtig’ zijn. Gelukkig.
Ps. niet =niets
Volgens mij wist Epstein heel goed hoe ver hij met iemand kon gaan. Ik zeg altijd: Niemand zou worden opgelicht als oplichters er niet in zouden slagen als betrouwbaar over te komen (Soms zeg ik ook eens iets anders, zoals: die chocolade was lekker, of: ik moet mijn belastingaangifte nog doen, of andere dingen, maar allez, you get the picture (je krijgt de foto)).
Dus ik zou het Chomsky niet zomaar direct durven aanwrijven zolang we niet weten wat zijn aandeel precies is.
Het is ook omdat oplichters kunnen zijn dat je soms emotionele reacties op oplichters ziet. Voor 1940 ging de hele auteurscarrière van Jean Ray ten onder aan het feit dat hij betrokken was in een financiële zwendel, en werd hij in krantenartikelen door het slijk gehaald. Maar ook veel later, ergens rond 2000, werd iemand die was beschuldigd van oplichterij toen hij op weg was naar de rechtbank door een menigte opgewacht en met vanalles bekogeld (en misschien wel door mensen die helemaal niet door hem waren opgelicht).
Dus ik zou toch maar een beetje oppassen met Chomsky direct bij de vuilnisbak te zetten.
Het betekent wel dat we altijd op onze hoede moeten zijn.
En ja, ik weet dat het bij Epstein niet om oplichterij gaat, maar het gaat er wel om dat hij zijn daden kon camoufleren, en dat is een vorm van oplichting (soit: je krijgt de foto).
Peter, kijk eens hoe het horloge aan zijn pols zit: tijd en data is bekend. Dit doen Amerikanen. Ik weet het maar al te goed. Doe slechten dingen zolang je niet gepakt wordt, is het goed. Chomsky wist precies wat er gebeurde! Ook al wist hij niet dat hij zijn controle verloor door: we zien het later wel weer!
Het is belangrijk dat je reflecteert op de Chomsky-Epstein relatie als formeel taalkundige. Wat je ook had kunnen noemen, is dat Chomsky zo “neerbuigend over de ‘hysterische’ #MeToo-beweging” schreef. En Epstein was wel al veroordeeld, dat was publieke kennis tijdens hun ‘vriendschap’. Zie bijgevoegd column in de NRC van vandaag: “hij [Chomsky] adviseert Epstein, jaren na zijn veroordeling, over het repareren van de imago-schade. Zelf had Chomsky financiële issues, ze hielpen elkaar.” Zie: https://www.nrc.nl/nieuws/2026/02/13/de-complotdenkers-hadden-gelijk-a4920377
Jammer, ik heb geen toegang tot de column (er zijn trouwens enkele taalfouten in mijn eerste reactie geslopen, maar hier kun je commentaren niet corrigeren).
De heftige reacties tegen oplichters ontstaan door een geschokt vertrouwen, maar dat is in het geval Chomsky niet van belang. Wel van belang is dat Epstein dus wel op een of andere manier het vertrouwen van Chomsky won. Waarom? Niet duidelijk. Financiële problemen? Misschien wel, maar daar zou ik dan toch ook wel eens nauwkeurige details over willen zien.
Ook interessant is het feit dat er wel veel wordt gesproken over wie in de Epstein-files staat, maar er is ook al op gewezen dat men het nooit heeft over de slachtoffers. Die lijken nauwelijks te worden verdedigd.
https://www.nrc.nl/nieuws/2026/02/13/de-complotdenkers-hadden-gelijk-a4920377
anders: https://archive.ph en plakken
Jammer, werkt bij mij ook niet.
Soit, we zullen er wel achter komen.
De column van Van Veelen:
https://archive.ph/KHjq7
Bij de NRC lusten ze er wel pap van. Sjoerd de Jong:
https://www.nrc.nl/nieuws/2026/02/13/met-zijn-miljoenendonaties-won-epstein-vooraanstaande-wetenschappers-voor-zich-a4920092
of, gearchiveerd:
https://archive.ph/gfhAm
Dank je wel. Nu heb ik ze allebei kunnen lezen.
Epstein is het type waar nog massa’s boeken over zullen worden geschreven, en waar je toch altijd vragen over zult hebben. Het is niet alleen “Maar wat hád Chomsky aan Epstein?”, maar ook: wat had Epstein aan Chomsky? Dat Chomsky hem verdedigde, was immers pas nodig na de veroordeling in 2008. Het lijkt erop dat Epstein zich wou omringen met topwetenschappers uit het genot bij de grote geesten te horen, dan dat hij echt iets aan hun had. Misschien is Epstein alleen maar door zijn rijkdom een extreme uitvergroting van menselijke kenmerken, en moeten we er niet altijd een (financieel of ander) voordeel achter zoeken. Als je mythen leest, zoals de Griekse mythen of de Bijbel, kom je veel van dat soort typen tegen. En niet alleen daar.
Doet me ook denken aan figuren zoals Gilles de Rais.
Categorie: macht corrumpeert, en absolute macht corrumpeert absoluut.
Zie ook: https://www.bbc.com/news/articles/ce9ykjlyv50o (voor iedereen toegankelijk).
Gevraagd naar zijn relatie met Epstein, zei Chomsky in 2023 dat die niemand iets aangaat.
Ik heb dit boekje van Chomsky dit jaar geleden, ik denk de laatste tijd wel eens dat het een zegen is om slachtoffer te zijn van de geschiedenis en hem niet te hoeven schrijven.
Chomsky was ongelofelijk geliefd én ongelofelijk gehaat, zowel binnen de wetenschappelijke wereld als daarbuiten. Neem dat ook mee in de beoordelingen; ze zullen altijd door een van die twee brillen gekleurd zijn.
Ook. Het is daarom dat ik niet goed begrijp wat E van C verwachtte. Misschien goed onthaald worden bij de typen die achter C stonden?
Dank Marc van Oostendorp voor het herinneren aan onze verantwoordelijkheid als intellectuelen.
Wat betreft de jarenlange band tussen Noam Chomsky (en echtgenote Valérie) en Jeffrey Epstein:
• Schrijver Aaron Maté, zoon van Holocaust-overlevende intellectueel en activist Gabor Maté, postte op Substack de reactie van Valérie Chomsky in ‘Noam Chomsky’s wife responds to Epstein controversy’: https://www.aaronmate.net/p/noam-chomskys-wife-responds-to-epstein. Het geeft een aardig inkijkje in het hoe, hoe lang, hoe vaak en waarom (in de versie van mevrouw Chomsky).
• Journalist Chris Hedges maakte vervolgens, ook op Substack, gehakt van de reactie van Valérie Chomsky in ‘Noam Chomsky, Jeffrey Epstein and the Politics of Betrayal’: https://chrishedges.substack.com/p/noam-chomsky-jeffrey-epstein-and
Wat betreft onze verantwoordelijkheid als intellectuelen: Het is genocide. Protesteren tegen genocide landjepik en oorlogsmisdaden is geen antisemitisme en ook geen ‘foute’ subversieve kritiek. Het is onze heilige plicht. Hetzelfde geldt voor verdedigen van het internationale recht (organisaties, rechtsorde) en de mensenrechten (grondrechten, fundamentele rechten) die al heel lang stelselmatig worden ondermijnd en uitgehold. Niet alleen in de Verenigde Staten, ook in Europa en Nederland.
Wie niet opkomt voor de eigen (moeizaam verworven) rechten – en de rechten van anderen – zal ze uiteindelijk verliezen. Dat is al aan de gang, ook in Nederland. Wat daarvan de gevolgen zijn, is niet te onderschatten.
De Romeinen zeiden al: hodie mihi cras tibi (vandaag ik, morgen jij). De Palestijnse mensenrechten zijn ook onze mensenrechten. Als wij intellectuelen niet voor hun = onze mensenrechten opkomen, zijn we ze kwijt, net als de Palestijnen. In Minneapolis, Berlijn en Amsterdam kun je zien wat er dan kan gebeuren.
Fight for their rights = (y)our rights. Use them or lose them.
Epstein begon Noam te omsingelen, geschenken te sturen en kansen te creëren voor interessante discussies op gebieden waar Noam uitgebreid aan heeft gewerkt. Intellectuelen zijn te breken vooral als het niet meer om feiten gaat. Iedereen hier slaat dit onderwerp over: intellectuelen zijn ook maar gewonen onnozelen mensen af-en-toe. Denkend aan Popper: Dé intellectueel heeft nimmer de grote plicht verzaakt, de dure plicht mits hij namelijk zo duidelijk en eenvoudig en eerlijk én naïef mogelijk te doen.
Ja, het zijn net mensen. Onnozel, laf, vooral bezig met het welbegrepen eigenbelang. En toch, om Chomsky nogmaals te citeren: “Intellectuelen verkeren in de positie om de leugens van regeringen bloot te leggen, om daden te analyseren naar hun oorzaken en motieven en naar vaak verborgen bedoelingen. In de westerse wereld beschikken zij ten minste over de macht die voortkomt uit politieke vrijheid, uit toegang tot informatie en uit vrijheid van meningsuiting. Voor een bevoorrechte minderheid biedt de westerse democratie de tijd, de middelen en de opleiding om de waarheid te zoeken die schuilgaat achter het rookgordijn van vertekening en verkeerde voorstelling van zaken, van ideologie en klassenbelangen, waarin de actuele geschiedenis ons wordt gepresenteerd. De verantwoordelijkheden van intellectuelen zijn veel zwaarder dan wat Macdonald de “verantwoordelijkheid van mensen” noemt, gezien de unieke voorrechten die intellectuelen genieten.” Noblesse oblige.
Ik vind helemaal niet dat Chris Hedges “gehakt” maakt van de reactie van Valérie Chomsky in het stuk waarnaar de link verwijst. De hele kern van zijn betoog is: Epstein was superrijk, DUS deugt hij niet, DUS had Chomsky dat moeten weten. Dat vind ik nogal flauw. Het is een opiniestuk, niet meer dan dat. Bovendien vertoont Hedges dezelfde zwakte die hij aan Chomsky verwijt, als hij (Hedges) schrijft: “I know and have long admired Noam. He is, arguably, our greatest and most principled intellectual.” Hedges getuigt van dezelfde kortzichtigheid waaraan veel intellectuelen leden die vóór 1940 de gebreken van Stalin en C° niet wilden zien: ze zijn links en als je links klinkt, klink je goed. Hedges is een typevoorbeeld van het soort publicist dat extreem-linkse dwazigheden verspreidt door geen kritisch inzicht te willen toepassen op wie aan hun kant staat of lijkt te staan, en wat al evenveel misdaden heeft verdoezeld als de publicisten van hun tegenpartij. Zoals de rechter zou zeggen: de klacht van Hedges is onontvankelijk. Zoals ik hierboven ergens schreef: het gaat om geschokt vertrouwen. En Hedges lijdt aan geschokt vertrouwen. Hij had maar slimmer moeten zijn. Nu zit hij met een ineengestort wereldbeeld omdat een van zijn iconen minder zuiver lijkt te zijn dat hij was, en zoekt hij zelf een ontsnappingsroute. En dat soort mensen hakt over het algemeen zwaarder op hun nieuwe tegenstander in dan anderen. Voor Hedges is de zaak afgedaan, omdat zijn zelfbeeld en zijn eigen reputatie en ideeën op het spel staan. De redelijkheid is daardoor bij hem langs de voordeur buitengetrapt. Ten minste in het stuk waar de link hierboven naar verwijst.
Wat Valérie Chomskys verdediging betreft: het klinkt aannemelijk, maar steunt op het feit dat ze nooit op Einsteins eiland waren. Toch lijkt het mij onwaarschijnlijk dat de bacchanalen alleen op dat eiland zouden zijn gebeurd. Maar zoals ik al eerder zei, is Epstein het typische voorbeeld van de oplichter die heel goed weet wat hij aan iemand heeft, en weet hoe ver hij kan gaan. Als mensen met dat soort fijne inschatting van iemands persoonlijkheid niet zou bestaan, zou nooit iemand worden opgelicht.
Wat geld betreft: Valérie schrijft: “Epstein asked Noam to develop a linguistic challenge that Epstein wished to establish as a regular prize. Noam worked on it, and Epstein sent a check for US$20,000 as payment.” Waar dat geld precies voor diende, weet ik niet. Was het alleen maar prijzengeld? Was het behalve prijzengeld ook geld voor de organisatiekosten? Was het alleen maar om Chomskys aandeel in de prijs te betalen? Geen idee.
Maar dit weet ik wel: US$20.000 is voor iemand als Epstein NIETS. Hij was miljardair. Als hij miljoenair was geweest, had hij verhoudingsgewijs maar US$20 gegeven. Stel je voor dat je een spaarboekje van een half miljoen hebt, dan is het alsof hij nog minder dan 10 euro geeft. Het is wat mensen geven als er eens een inzamelactie voor het een of ander is. US$20.000 kan veel lijken en de indruk wekken dat Epstein zich speciaal heeft ingespannen voor die prijs, maar dat is helemaal niet het geval. Epstein heeft eigenlijk, vanuit zijn standpunt, niets gegeven, en met die habbekrats kon hij wat worden gefêteerd in een milieu waarin hij blijkbaar wou worden gefêteerd. Ik ken mensen die zich zwaarder inspanningen voor zulke dingen. Dus laten we niet te veel belang hechten aan die US$20.000.
Goed. Nu verder werken, want ik heb hier vanalles liggen dat vanavond af moet, en vind verder dat we beter niet te veel belang hechten aan discussies die onveranderlijk naar het niveau TV-Story afzakken.
Grappig: ik leg een verzamel-cd op als achtergrondmuziek bij mijn vertaalwerk, en het 1e lied is Dirt Ol’ Man van The Three Degrees. Pop van toen we nog piep waren, en toevallig passend. Passende piep-pop.
je complete tekst is een veroordeling terwijl je de man in de slotzinnen vrijspreekt, merkwaardig, gun hem het recht op onwetendheid binnen deze hetze
Wie is die “je”? Er staat hier ondertussen al zo veel dat het moeilijk is om de draad te volgen.
Wie is die “je”? Er staat hier ondertussen al zo veel dat het moeilijk is om de draad te volgen.
Waarover praten die twee in dat vliegtuig? Ik houd het erop dat ze gewoon een goed gesprek hadden over Merge. De taalgeleerde heeft pen en papier bij de hand om het een en ander te verduidelijken met een fraai gekozen boomdiagram of een elegante haakjesformule.
Heel onschuldig allemaal.
The Price of the Epstein Frenzy: Press-led hysteria and institutional cowardice are inflicting needless damage on higher education.
door Lawrence M. Krauss, 15 Feb 2026 · 10 min read
https://quillette.com/2026/02/15/the-price-of-the-epstein-frenzy-jeffrey-epstein-elisa-new-university-of-arizona/?utm_source=substack&utm_medium=email
Eén citaat:
. I got to know Epstein in the early 2000s, when he provided some support for a major conference I organised on cosmology. He enjoyed thousands of associations like this, and the press has seized upon them, even when the people involved had nothing to do with Epstein’s alleged criminality nor any knowledge of it. But in 2026, evidence of actual wrongdoing doesn’t really matter. Epstein has become a demonic figure, and anyone associated with him in any way is tainted, if only by association and innuendo.