In mijn zoektocht naar het genre van het kookboek ben ik tot nu toe verschillende ondergenres tegengekomen: het kookboek dat gegroepeerd is rond een ingrediënt (de aubergine in Ode), rond een gerecht (de pasta in Pasta Semplice) of een locatie (Paleis Soestdijk in De smaak van Soestdijk). Vandaag nog een mogelijkheid: een bepaalde keuken! In dit geval de Turkse, in Turkish Express van Hale Amus.

In het voorwoord legt Amus uit wat ze met Express bedoeld. Ze is ooit uit Turkije naar Nederland gekomen, en ontdekte hier dat ze nog altijd van Turkse gerechten houdt, maar dat de bereiding ervan haar hier niet te veel tijd moet kosten, dat het moet passen in “mijn echte, rommelige, drukke, prachtig imperfecte leven”. Net als veel andere voorwoorden van hedendaagse kookboeken is de tekst hier nogal lang en bevat hij nogal veel herhaling. Na dat zinnetje over het imperfecte leven volgt nog:

Het doel? Recepten die alle rijke, gedurfde smaken van de Turkse keuken bevatten, maar passen in de relaiteit van vandaag. We hebben een beperkte concentratieboog, ongeveer vijftien minuten geduld en een sluwe neiging om Instagram te openen terwijl we groente schillen. Of je nu tien minuten of een uur hebt, een ouder bent of een professional, iemand die van Turks eten houdt maar ook van het idee houdt om er niet de hele dag mee bezig te zijn, of misschien net genoeg energie hebt om iets in elkaar te flansen voordat je op de bank neerploft, dit boek is voor jou.

Geen van deze mededelingen voegt iets toe aan het boek, en het lijkt zelfs net alsof er expres extra woorden zijn uitgeschreven. Normaliter zouden mensen schrijven “iemand die van Turks eten houdt maar ook van het idee om er niet de hele dag mee bezig te zijn” zonder dat extra houdt.

Ook verder in het boek strooien kookboekenschrijvers met extra verhalen. In het geval van Turkish Express staat er boven ieder recept een passage van een paar regels. Amus houdt die regels overigens wel vaak informatief. Over Peynirli, yumurtali ekmek (Gebakken kaas-eitoast):

Het ultieme luie ontbijt, brunch, tussendoortje of snelle lunch. Kaas, eieren en brood komen samen in de oven tot iets wat knapperig is aan de buitenkant, vloeibaar in het midden en compleet verslavend.

Dit is nuttig om te weten: wanneer kun je het eten, wat is daarna ongeveer de sensatie in je mond. Het ‘compleet verslavend’ is vermoedelijk hyperbolisch en het is in ieder geval een soort persoonlijke draai. Daarvan hebben de inleidende tekstjes er wel meer. Dede sandviç (Opa’s open sandwich) wordt zo ingeleid:

Deze sandwich is pure nostalgie voor mij. Nadat mijn inmiddels overleden opa een tijdje in Parijs had doorgebracht, haalde hij waarschijnlijk inspiratie uit de klassieke pain et beurre en gaf er een Turkse draai aan. Maar in hun zomerhuis werd het iets heel anders, zijn eigen kenmerkende ontbijtgerecht en de reden achter de naam.

Dit is nog maar een derde van de inleiding, maar het is al langer dan het eigenlijke recept dat erop neer komt dat je boter en tomaten op brood doet, met wat dunne plakjes ui, pepers, olijven en zout. Waarom zo’n simpel recept met zo’n uitgebreid verhaal (waarom is het relevant dat opa inmiddels overleden is? of dat hij een en ander serveerde in zijn zomerhuis?) Ik neem aan dat het een manier is om authenticiteit te verlenen: degene die hier aan de Turkse recepten aan het morrelen is, is zelf Turks en heeft altijd Turks gegeten.

Het zou interessant zijn om eens te onderzoeken hoe kookboekengebruikers hun kookboeken precies gebruiken. Gaan ze zitten en lezen ze dit soort verhalen? Of laten ze hun ogen eroverheen glijden terwijl ze naar recepten zoeken? Kent de gemiddelde koper van Turkish Express tevoren al de naam van Hale Amus? En wat voor rol spelen de foto’s precies, met name een foto zoals die hier is afgedrukt bij de inleiding, waarop je een vrouw (Amus zelf, neem ik aan) op een zwart,heel erg Nederlands, aanrecht ziet zitten, met in een hand een schaal koekjes en het andere een stuk wit papier waarop ze kijkt.Op het aanrecht liggen plastic zakken met boodschappen (groente, denk ik) en erboven hangt een lichtpeertje. De vrouw heeft een spijkerbroek aan en een wit T-shirt met de tekst ‘common sense’.

Dat lijkt me allemaal niet toevallig – hier wordt de auteur zelf voorgesteld als een vrouw die het zelf ook weleens niet weet en dan maar op haar aanrecht gaat zitten om een recept te lezen.

Een en ander werpt overigens een interessant licht op het laatste deel van de ondertitel: Snel klaar, vol smaak, puur Turks. Je zou kunnen denken dat hier een puristische Turkse keuken wordt gepresenteerd – alleen de oma van mijn oma deed het op de juiste manier – maar dat is gelukkig niet het geval: als opa olijven en pepers op zijn pain et beurre legde, dan vinden wij dat ook al Turks genoeg! Als Hale Amus er haar stempel op zet, is het Turks.

Bij het vorige kookboek dat ik besprak viel me op dat het eigenlijke recept gestructureerd was door aan het begin van iedere paragraaf een vetgedrukte imperatief te zetten (‘Neem….’, ‘Druk….’, ‘Kook….’) enzovoort. In Turkish Express is dat minder opvallend gedaan, want er worden geen vette letters gebruikt, maar ik heb het gecheckt en alle alinea’s van alle recepten beginnen met een imperatief. Het geldt hier zelfs voor bijna alle zinnen:

Verwarm de overn voor tot 190° op de heteluchtstand.

Leg de pompoen, uien, knoflook en puntpaprika in een ovenschaal.

Ment in een kleine kom de olijfolie, peper- en tomatenpuree, het zout, de zwarte peper, kurkuma en het water. Schenk het mengsel over de groente en zorg dat ze goed bedekt zijn. Rooster 35 tot 40 minuten in de oven, af en toe omscheppend, tot de pompoen en uien zacht zijn.

Haal uit de oven en laat rusten. Serveer de geroosterde pompoen warm of koud met knoflookyoghurt en bestrooi met pompoenpitten.

Nog een onderwerp van studie: wat bepaalt hier de indeling in alinea’s? Waarom heeft het in de ovenschaal leggen bijvoorbeeld een eigen alinea, maar het roosteren niet? Er moet een systeem achter zitten, maar ik vind het lastig te ontdekken.