Isabella de Moerloose doet een boekje open over consent en schaamteloos verliefd zijn

De in Gent geboren Isabella de Moerloose (1661-na 1712) moet een bijzonder eigenzinnige vrouw zijn geweest: ze nam geen blad voor de mond en had haar eigen lakenhandel. Lieke van Deinsen en Karen Hollewand doen onderzoek naar haar en haar werk en komen binnenkort met een boek bij Querido Facto, waarin haar vuistdikke Vredetractaet, gegeven van den hemel door vrouwenzaet (1695) uiteraard de hoofdrol speelt.

Dit werk bestaat uit meerdere delen en is onder andere een uitleg van haar geloof; ze denkt te weten hoe vrede te stichten onder de mensen (vandaar dat vrédetraktaat). Je zou haar met de al minstens zo eigenzinnige Antoinette Bourignon kunnen vergelijken (zie artikel op Historiek), alleen De Moerloose had geen eigen drukpers tot haar beschikking. En ook geen volgelingen. Maar ze reisde wel van Gent door heel Nederland: naar Friesland, naar Goes, naar Gouda en net als Bourignon naar Amsterdam, waar ze in grote armoede raakte.

Vrouwelijke autonomie

Naast de grote nadruk op een nieuw soort geloof, probeert De Moerloose in het derde deel van haar bijna 700 pagina’s tellende autobiografie haar eer te redden. Die was bezoedeld geraakt door de verhalen die mannen over haar rondstrooiden. Een man zegt dreigend, nadat hij haar spullen heeft gejat, dat iedereen weet dat zij een hoer is die met Jan en Alleman naar bed is geweest. Haar boek is haar apologie, haar mea culpa, het bewijs van haar onschuld;

Dit werk is niet alleen daardoor een historisch curiosum, het kan ook dienen als een historische spiegel voor hedendaagse discussies over consent, seksuele vrijheid en de strijd van vrouwen om gehoord te worden. Het is namelijk gruwelijk actueel nu bekend is geworden dat Kevin B uit Roosendaal 200 meisjes online heeft misbruikt. Zoals Gisèle Pelicot zo dapper stelde: de schaamte moet van kant wisselen. Nou! Leze dan maar eens een stuk uit dit derde deel van Isabella de Moerlooses Vrede tractaet!

En dat kan nu: in hedendaags Nederlands. Van Deinsen en Hollewand zetten samen met Lize Spit de oorspronkelijke tekst in een andere volgorde, waardoor het nu een compact verhaal vormt dat u hier kunt lezen op de website van Fixdit.

Geen hoer of slet, maar verliefd

De Moerloose schrijft over haar lichaam, haar verliefdheid en haar conflicten met mannen die haar probeerden te verleidden, die haar in de luren legden, die haar manipuleerden en beschuldigden van onkuisheid door haar eerst zelf het bed in te trekken. De Moerloose beschrijft processen, maar vooral zinsneden die ook nu helaas nog maar al te vaak van stal gehaald worden. Als ze niet op zijn schoot getrokken wil worden:

Een van de meest opvallende aspecten van De Moerloose’s werk is haar focus op consent, een term die pas in onze tijd centraal is komen te staan in de #MeToo-beweging en nu zelfs deel uitmaakt van de Wet seksuele misdrijven. Het woord werd toen in dezelfde context gebruikt, het komt letterlijk in de tekst van De Moerloose voor: “Waght u van dat Vrouwe volck gy ,en moetse noyt soo digt niet komen of het moet met haer consent wesen of zy souden u ontmannen”!

In haar beschrijvingen van ontmoetingen met mannen, zoals hierboven met de opdringerige “vrijer Willem”, laat ze zien hoe zij zich verweerde en dan neemt ze het meteen op voor álle vrouwen (dankjewel De Moerloose!). Ook toen spraken vrouwen zich dus al strijdvaardig uit over de vrijpostigheid van mannen. Ook toen al wilden vrouwen serieus worden genomen en niet als “hoer” of “slet” worden afgeschilderd wanneer ze hun eigen seksualiteit claimden (hoe DeMoerloose dat deed? Luister volgende week vrijdag naar de podcast!).

Want ze is ongelooflijk verliefd en laat zich daarin helemaal meeslepen:

En later schrijft ze:

Het klinkt een beetje zoals de retorische verliefdheid in de vrouwenvriendschappen tussen bijvoorbeeld Lescailje en Van der Veer (zie daarvoor dit stuk op Historiek). En dat terwijl het eind zeventiende eeuw juist heel ongebruikelijk was dat vrouwen hun liefde voor een man bezongen. Maar die verliefdheid wankelt dan ook, want tegelijk is ze bang haar verstand te verliezen. En vooral haar eer. Net als nu stond er ook toen veel op het spel. En juist dat maakt deze historische tekst zo herkenbaar. Ze weigerde simpelweg om zich te schamen voor haar verlangens.

Er was dan ook iets bijzonders aan de hand in die tijd, met seksualiteit en vrouwen. Want wij denken wel dat vrouwen toen onderdanig waren en altijd “onder lagen”, maar het vrouwelijk orgasme werd toen echt belangrijk gevonden! Opmerkelijk, toch? Wil je meer over weten over vrouwen en seksualiteit in de vroegmoderne tijd en welke wapens De Moerloose inzette om zich te verdedigen: luister dan volgende week vrijdag de podcast, dan praten Karen Hollewand en Lize Spit je helemaal bij.

Of abonneer je, dan mis je geen enkele aflevering van Historische Klassiekers!

Hier het verhaal van Isabella de Moerloose, hertaald door Lize Spit.