Taalbarrières ervaren waar ze niet zijn

Ik zie vaak goed bedoelde gezondheids- en preventieprogramma’s voorbijkomen die ook worden gepromoot ‘in eigen taal’. Regelmatig krijg ik van enthousiaste beleidsmedewerkers of onderzoekers te horen dat ze jongeren in hun eigen taal gaan proberen te bereiken. Er worden budgetten vrijgemaakt, auteurs ingehuurd en beëdigde tolken om zoveel mogelijk mooi materiaal te maken in het Arabisch.

“‘Huh Arabisch?’ Reageer ik dan. “Waarom Arabisch?”
Zij: ”Dat is toch de taal die Marokkaanse jongeren spreken?”
Ik: ”Nee.”
Zij: ”Welke taal spreken Marokkaanse-Nederlandse jongeren dan?’

Tja als je het zelf niet weet, waarom ben je dan actief bezig met vertaalslagen maken?

Er wordt veel geld uitgegeven in termen van inclusieve campagnes en dat allemaal zonder enige huiswerk te hebben gemaakt. Zo was er een advertentiebedrijf dat contact opnam met een Kamerlid om binnen te komen bij het RIVM en VWS. Wat hebben wij hard om dat bedrijf gelachen, zeg!

“Beste Kamerlid, wij kunnen Marokkaans-Nederlandse jongeren targetten door online COVID-19-advertenties te laten zien van het RIVM, maar dan in het Arabisch.
Ik zei tegen het Kamerlid, vraag eens welke taal Marokkaanse jongeren spreken.
“Uhmm gewoon Arabisch toch en dat kunnen ze toch ook allemaal lezen”.
”Nee”, antwoorde het Kamerlid. “U moet terug naar uw tekentafel en terwijl u terugkeert mag ik u voorstellen aan dr. Zemouri voor advies hierover?”
Het antwoord was nee. “Wij komen er wel uit” reageerde het bedrijf.

Dit is slechts 1 van de tig voorbeelden die ik heb over de assumptie dat je Marokkaanse-Nederlandse jongeren moet aanspreken in ‘hun eigen taal’ terwijl men in 99 van de 100 keer de “eigen taal” niet kan identificeren.

Nog een voorbeeld was een onderzoeksgroep die onderzoek doet naar HPV-vaccinatiebereidheid onder Marokkaanse jongeren tussen de 13 en 16 jaar. Heel trots vertelden zij dat ze de jongeren gaan targeten in eigen taal. En ook zij slaagden er niet in om aan te duiden welke taal deze cohort het beste beheerst.

De teleurstelling in hun ogen en stem toen ik ze vertelde dat het gewoon Nederlands is sprak boekdelen.

I get it, je komt trots en enthousiast vertellen dat je een goed idee hebt en je werk inclusief wil maken. En dan kom ik en schiet ik het af met één simpele vraag.

10 voor de moeite, maar een 1 voor huiswerk.

Dus, welke taal spreken Marokkaans-Nederlandse jongeren?

Alle Marokkaans-Nederlandse jongeren in Nederland spreken Nederlands. De meesten zijn in Nederland geboren en volgen Nederlands onderwijs. Nederlands is dan ook hun primaire taal. Uitzonderingen daar gelaten he, maar goed landelijke interventies zijn er niet voor de uitschieters he?

Dan heb je een groep jongeren die thuis ook nog een andere taal spreekt. Dit kan het Marokkaans-Arabisch zijn, ook wel bekend als Darija Maghribia, wat totaal niet lijkt op het Arabisch of 1 van de meerdere Amazigh-talen zoals het Tarifit (Amazigh dialect uit de Rifregio) of Tashelhit (Amazigh dialect uit de Atlasregio).

Het Arabisch zelf, ook bekend als Modern Standaard Arabisch, is geen gesproken taal in de Marokkaans-Nederlandse gemeenschap of zelfs in Marokko. Er zijn velen die het kunnen lezen dankzij hun Koranschool, maar niet iedereen beheerst het voldoende om informatie in het Arabisch tot zich te nemen.

En stukken vertalen naar geschreven Tamazight? Houd dat geld ook maar in je broekzak, want het is pas recent dat mensen het Tifinagh-schrift leren lezen. Leuk voor de erkenning van de taal, maar ik vraag mij dan serieus af welke Marokkaan in Nederland informatie van het RIVM in Tamazight heeft gelezen en begrepen? Of nog beter, hoeveel mensen halen hun informatie uit de website van het RIVM. En de mensen die informatie halen vanuit RIVM website, is dat wel je doelgroep die je wil targeten met je interventies?

Dus beste mensen, en nu ga ik jullie veel geld besparen, de taal is Nederlands, gewoon Nederlands.

En als je een doelgroep wil aanspreken die moeite heeft met de Nederlandse taal, overweeg eens audiovisuele communicatie. Omdat de mensen binnen de muren van VWS, RIVM, GGD, Rijksoverheid of noem een beleidsmatige dwarsstraat, vooral academici zijn die zelf schriftelijk informatie tot zich nemen, wil dat niet zeggen dat anderen dat ook doen! Stop met het denken vanuit je eigen referentiekader en al helemaal als je huiswerk niet is gedaan.

Dank voor alle goede intenties en de wil, maar je hoeft het niet allemaal zelf uit te vogelen en kunt mensen zoals ik invliegen voor hulp (in ruil voor een valuta die de bank accepteert natuurlijk!).

Dit stuk verscheen eerder op Science meets the public.