Over het leesgedrag van de nieuwe minister van cultuur

Als je mensen wil leren kennen, moet je weten wat ze lezen. Eerder heb ik de taak op me genomen om de boekenkasten van enkele politici onder de loep te nemen, waaronder die van Hararilezer en Ottolenghikok Jetten. De resultaten waren niet onverwacht, maar toch wel schrikken. Nu de formatie is afgerond en het nieuwe kabinet is geïnstalleerd, is het tijd om het vizier op de voor de literatuur belangrijkste politica te richten: minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Rianne Letschert.

Als minister op dit departement is Letschert de hoogste politieke baas van de Nederlandse literatuur, of zoals ze het op het ministerie noemen: de creatieve industrie. Zij bepaalt hoeveel geld er naar het Letterenfonds gaat, hoe het literatuuronderwijs eruitziet en is vanavond ongetwijfeld eregast op het Boekenbal. Hoewel ik van haar voorganger – boer en stripfiguur Gouke Moes – geen enkele publieke uiting over literatuur heb kunnen vinden, is dat bij hoogleraar en oud-rector magnificus Letschert wel anders. Zie hier de bevindingen van mijn bijna representatieve steekproef.

Het grote verhaal

Laten we beginnen met Letscherts algemene leesgedrag. Veel boeken die ze deelt op sociale media zijn non-fictie en hebben op een indirecte manier te maken met haar werkzaamheden aan de Universiteit Maastricht. Zo looft ze vrijwel het gehele oeuvre van de overleden Maastrichtse posterboy Mathieu Segers, kijkt ze uit naar duizend pagina’s vakliteratuur over genocide en leest ze Het geluk van Limburg van Marcia Luyten in een dag uit.

De keuzes zijn niet heel spannend, maar wel logisch. Als rector magnificus was ze niet alleen ambassadeur van de universiteit, maar ook van de regio: ze moest laten zien dat ze serieuze, inhoudelijke boeken las, die vaak ook nog eens met Limburg te maken hadden. Veel boeken zal ze als relatiegeschenk hebben gekregen. Het is dan wel aardig om een foto te posten.

Maar er is meer. Ze leest namelijk ook literatuur, soms zelfs met grote ‘L’. Letschert houdt van het epos, het grote verhaal, met vaak een historisch en internationaal tintje. Denk aan Oorlog en vrede (1624 pagina’s; ‘zooooo mooi!’ aldus Letschert), The Glass Palace van Amitav Ghosh in het Engelse origineel (551 pagina’s) en Het museum van de onschuld van Orhan Pamuk (736 pagina’s; helaas wel in Engelse vertaling). Letschert leest grote boeken over de grote wereld, een voorkeur die goed paste bij het rectorschap van een internationale universiteit.

Wat verder opvalt aan de aanbevelingen van Letschert is dat ze die vooral in de vakantieperiodes op sociale media plaatst. De nieuwe minister lijkt een vakantielezer te zijn. Bij de roman van Ghosh schrijft ze dat ze in de kerstvakantie minstens een boek hoopt uit te lezen; meermaals verzucht ze dat ze te weinig tijd heeft om te lezen en dat ze dat graag anders zou willen zien. Gelukkig voegt ze dan ook meteen de daad bij het woord: ze knalde 2019 binnen met het goede voornemen om meer boeken te gaan lezen.

#antiipadmamasoms

De enige kanttekening die ik kan plaatsen – we moeten de macht immers blijven bevragen – is dat Letschert nogal veel internationale auteurs en weinig Nederlands leest. Nederlandse auteurs zijn in mijn onderzoek amper voorbijgekomen en anderstalige boeken, zoals de van oorsprong Turkse roman van Pamuk, leest ze in Engelse vertaling. De enige Nederlandse roman die ik heb kunnen vinden is De heks van Limbricht van Susan Smit, maar die past ook in het Limburgse plaatje. Het is dus de vraag of ze die voor haar plezier heeft gelezen.

Daarmee komen we aan bij de zwakke plek van dit onderzoek. Het enige wat ik onderzocht heb, is het leesgedrag van de performatieve Letschert: de rector die op sociale media laat zien wat ze gelezen heeft. Het zou natuurlijk zo kunnen zijn dat ze achter de schermen de oeuvres van Vestdijk of Gül heeft doorgeploegd, maar dat betwijfel ik, aangezien ze in de zomervakantie van 2021 maar twee boeken heeft gelezen, waaronder dat van Smit. De kans is dus groot dat dit het is.

Gelukkig is ze zich hiervan bewust. Waar Gouke Moes het woord ‘literatuur’ waarschijnlijk niet eens uit kan spreken, wijdt Letschert zich in de vakantieperiodes aan grote literaire werken. Hoewel ze als minister nog minder tijd zal hebben om boeken te lezen, ziet ze er in ieder geval de waarde van in. Of zoals ze het zelf zegt: ‘Lezen is fijn! Zo fijn dat mijn kindjes ook graag lezen #antiipadmamasoms’.

Dit stuk verscheen eerder op de Substack van de Twintigers