In een gezonde rechtsstaat waren de Epstein-bestanden nooit openbaar gemaakt. Er staan allerlei privé-dingen in, ook van mensen die weinig met alles te maken hebben – maar die bijvoorbeeld familie waren van degenen die wel in contact met Epstein stonden. In een gezonde rechtsstaat hadden politie en advocaten het allemaal doorgenomen en hadden ze de strafbaren gestraft en was de rest van de wereld niet bekend geraakt met wat er allemaal in staat.

In de zieke wereld waarin we leven, kunnen we alle mails lezen. In die zieke wereld leef ik, ook ziek, en heb gisteren een paar uur in de mails gesnuffeld. Er komen allerlei dingen naarboven die niet zozeer strafbaar zijn, maar wel naar. En die te denken geven over de aard van het intellectuele leven rondom de millenniumwisseling. Want veel beroemde, Amerikaanse, intellectuelen, zoals Steven Pinker, Sam Harris en Murray Gell-Mann, mensen die ik ook respecteerde – lieten zich in met Epstein. Er is geen enkele aanwijzing dat ze betrokken waren bij zijn misdaden, of er zelfs maar vanaf wisten. Maar ze gingen naar dure bijeenkomsten, peperdure diners, lieten zich onderzoeksgeld aanleunen, en dat alles door een enorm poenige man die zelf allerlei rare wetenschappelijker theorietjes rondstrooide, en die hen duidelijk graag gebruikte om zijn eigen aanzien op te poetsen.

Drankjes en hapjes

Er bestond aan het begin van onze eeuw een cultuur van intellectuele supersterren, genieën die fantastische ontdekkingen deden waarvoor ze Nobelprijzen kregen en daar briljant over schreven, in boeken die op ieder vliegveld lagen. Die TED-talks gaven die door miljoenen mensen werden bekeken. En die dus aan konden schuiven bij de rich and famous.

Ik kan niet zeggen dat ik er ongevoelig voor ben. Wanneer men mij had uitgenodigd voor een book deal bij Penguin, een TED Talk, publicatie op de website Edge, enzovoort: ik weet niet wat ik zou hebben gedaan, of eigenlijk weet ik het wel. Ik verkeerde de eerste jaren van deze eeuw zelfs even in kringen van onderzoekers in een heel ander vakgebied dan het mijne, die allemaal superslim waren en hun warme contacten met bankiers evenzeer waardeerden als die met academici. Ik had een tijdje een vriendin, een academica in een ander vak, die een keer met me meeging toen ik een lezing gaf voor de taalkundige op Stanford, en zich verbaasde over het armoedige niveau van de drankjes en hapjes. Ik schaamde me daar toen ook wel een beetje voor. In een echt vak baadde je in de luxe. Je was immers excellent?

Superstercultuur

Mijn geluk was, achteraf, dat ik niet slim genoeg was om in die kringen te worden opgenomen. Anders had ik denk ik ook makkelijk gecorrumpeerd kunnen worden. Ik heb dingen gedaan die geïnspireerd waren door TED Talks (Universiteit van Nederland), en ben betrokken geweest bij initiatieven die geïnspireerd waren door Edge. Dat waren allemaal houtje-touwtje-versies van het echte werk, en het heeft mij allemaal weinig roem gebracht. Gelukkig maar. Maar het laat wel zien dat ik onderdeel was van diezelfde cultuur, een van de kleine pilaartjes waarop het allemaal rustte.

Er is iets heel hoogmoedigs in het in de openbaarheid schrijven over ingewikkelde wetenschap, zoals de genoemde intellectuelen deden, zoals ik op mijn manier doe. Alsof jij het allemaal zo goed kunt bevatten dat je het ook nog met andere kunt delen. Alsof jij de hoeder bent van de schat van de mensheid die we wetenschap noemen. Wij zijn allen Icarussen, maar ik kon niet zo hoog vliegen, zodat mijn vleugels niet gesmolten zijn.

Zoals in dit interview wordt uitgelegd – een interview met de journaliste en critica Virginia Heffernan die wél slim genoeg was om tot die kringen te behoren maar desalniettemin haar integriteit wist te bewaren – waren die kringen van superslimme mannen ook het bedje waarin ideeën konden groeien over dat woke en MeToo ’te ver’ gaan met hun neiging die superslimme mannen de mond te snoeren, tot aan racisme en het gevoel dat de elite ook echt uit een soort supermensen bestaat.

Er zijn politici die menen dat we ons zorgen moeten maken over het feit dat academici zo links zijn. Mij lijkt nadenken over de superstercultuur, het idee dat sommige mensen recht hebben op van alles en nog wat omdat ze zo slim zijn, veel zwaarwichtiger.