In zijn NRC-column ‘Het “gif” van Komrij’ van12 maart j.l. wreef Frits Abrahams Gerrit Komrij een ‘tunnelvisie op de islam’ aan en noemde hij hem ‘fel anti-islam’. Dit naar aanleiding van een Een & ander-column die op 9 maart 1989 in dezelfde krant stond, waarin Komrij fel reageerde op twee demonstraties van duizenden moslims in Rotterdam en Den Haag op 3 en 4 maart 1989. Adhesie betuigend aan de moordzuchtige fatwa die de Iraanse ayatollah Khomeiny op14 februari had uitgesproken, trokken ze ‘Dood aan Rushdie!’ en ‘Allahu Akbar!’ scanderend door de straten en verbrandden ze Rushdies roman The Satanic Verses en een aan een strop opgehangen Rushdie-pop. Het was de schokkende eerste uitbarsting van moslimradicalisme in Nederland.

Abrahams’ column haakt aan op het recente boek van Lotfi El Hamidi, waarvan de titel Stakkers en wolven is ontleend aan de zin ‘We hebben ze als stakkers verwend en krijgen ze als wolven terug.’ uit Komrijs ‘giftige’ column. El Hamidi stelt dat Komrij het hier heeft over ‘de aanwezigheid van moslims in Nederland’ en de flaptekst meldt ‘Meer dan dertig jaar later hebben deze woorden weinig aan venijn ingeboet’. Abrahams preciseert: ‘Komrij schoot door in zijn afkeer van de islam, hij begon te generaliseren, die onredelijke anti-Rushdiedemonstranten werden “ze”, álle moslims in Nederland.’ Beiden suggereren kwalijk genoeg ook dat Komrij daarmee de giftige vader van dit generaliserende vooroordeel en de godfather van huidige ‘islamofoben’ zou zijn.

Haatagenda

Dat hebben ze door hun hedendaagse bril verkeerd gelezen, net zoals mr. K.L. Poll dat door zijn toenmalige bril deed in zijn NRC-column van 17 maart 1989. Poll vond Komrijs column ‘een verwerpelijk stuk’ en schreef verontwaardigd: ‘Hij gaat tekeer tegen “de mohammedanen” in Nederland, alle mohammedanen dus’.

De ‘ze’ waar Komrij in het gewraakte citaat op doelde waren echter alleen ‘de wolven’: de duizenden schreeuwende en tierende mohammedanen die ‘als potentiële moordcommando’s en boeken verbrandend de straat optrokken’, de ‘sympathisanten van de terreur’ – ‘Ze roepen om bloedvergieten en scharen zich achter massa­moordenaars’. Dat waren bepaald niet alle toenmaals rond de 450.000 moslims in Nederland, maar slechts zo’n 1,5% daarvan. Enige nuancering kan geen kwaad in deze gepolariseerde tijden.

Voor de goede orde: Frits Abrahams meent terecht dat Gerrit Komrij niets te maken had met het geruchtmakende anti-moslimpamflet De ondergang van Nederland (1990) van ene Mohamed Rasoel. De veronderstellingen over Komrijs auteurschap en diens elite-racisme van tekstprofessor Teun A. van Dijk zijn een karikaturaal stukje fopwetenschap, waarover meer in mijn Komrijbiografie die volgend jaar maart verschijnt bij Prometheus. Komrij was geen racist of islamofoob met een tunnelvisie. Al vroeg herkende en stimuleerde hij de talenten van jonge schrijvers als Abdelkader Benali, Hafid Bouazza, Ramsey Nasr en Mustafa Stitou. Hij was wel fel gekant tegen dictators en extremisten van allerlei slag, zoals tegen Khomeiny, diens moslimradicalisme en de verspreiders van zijn antiwesterse haatagenda.

Antimoslimpopulisme

Al op 27 augustus 1980 (!) wees Komrij in zijn NRC-column polemisch op de sluipende ‘mohammedanisering’ van het Westen, onder meer naar aanleiding van protesten van Iraanse studenten die in Washington, Londen, Berlijn, Rome en Stockholm luidkeels de dood eisten van presidenten, regeringen en politie van die landen, en dreigden met het opblazen van van alles en nog wat. Komrij verweet westerse politici en ondernemers dat ze liever hun olie- en handelsbelangen beschermden dan hun eigen cultuur, normen en waarden verdedigden tegen moordzuchtige moslimdictators. Hun serviel accomoderende houding (‘We mogen niet oordelen over een andere cultuur’) extrapoleerde hij tot: ‘Op een ochtend zullen we wakker worden en allemaal Ali heten’. Dat was een verwijzing naar toen recente berichtgeving (onder meer in het NRC-artikel ‘Alle Iraniërs heten Ali’ van 11 augustus 1980) over in Londen, Rome en Stockholm opgepakte Iraanse betogers, die geen identiteitspapieren bij zich hadden en van wie alle mannen zich bij politie en rechtbank identificeerden als Ali, terwijl alle vrouwen Fatima als hun naam opgaven.

Als Komrijs decennialange collega-columnist bij de NRC had Frits Abrahams beter moeten weten. Lotfi El Hamidi was drie jaar toen Komrij over stakkers en wolven schreef, in een column die niet werd gebundeld. Knap dat hij die heeft opgevist, kennelijk met een vooringenomen visie erbij tegen Komrij als vermeende moslimhater. Beiden heren berokkenen Komrij, postuum en zeer onterecht, ernstige reputatieschade.

Als ik columnist was en Frits heette zou ik mijn onbekookte mening corrigeren. En als ik historicus was en Lotfi heette zou ik de titel, de flaptekst en de Komrij-passage op bladzijde 88 van mijn boek veranderen. Als Komrij-biograaf kan ik beiden nog aanbevelen het titelessay – oorspronkelijk een SLAA-lezing die ‘Het populisme of de grenzen van de democratie’ heette – uit Morgen heten we allemaal Ali te lezen, dan weten ze meteen hoe hij in 2008 dacht over het antimoslimpopulisme in de Nederlandse politiek van toen (en nu).