Geachte mevrouw Letschert, Volgens mij kan de politiek wel wat ambities gebruiken. Misschien is het een goed idee om dat te halen uit een onverwacht deel van de politiek: het taalbeleid. Nederland kan in de komende jaren, onder leiding van de nieuwe regering, een voorbeeldland worden, waar het gaat om onze omgang met talen. Dat kan zonder grote kosten en zonder moeilijke … [Lees meer...] overBrief aan de informateur
Artikel
Colla Bemelmans, schrijver/dichter
Onderstaand artikel verscheen in december 2025 in ‘Literatuurportret’, een online reeks op de site van het Koninklijk Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap (LGOG). ’t Hoes is laegde gaard is laegen ouch ’t hartis zjwart (‘t Huis is leeg / de tuin is leeg / en ook het hart / is zwart) Schrijven was zijn leven, poëzie zijn grote liefde en dichten een … [Lees meer...] overColla Bemelmans, schrijver/dichter
Vergrootwoorden in gebarentaal
Hoe kan het dat het Nederlands wel verkleinwoorden heeft, maar geen vergrootwoorden? In het vijfde nummer van deze jaargang van Onze Taal stond een piepklein artikeltje van Fieneke Jochemsen, die een vraag daarover had gekregen in het radioprogramma De Taalstraat kreeg. Het is begrijpelijk dat de vraag niet beantwoord kon worden. Wel wees Fieneke op de mogelijkheid die andere … [Lees meer...] overVergrootwoorden in gebarentaal
Ik bedacht van de week een plantaardige shoarma
Het kookboek als genre De Neerlandistiek gaat natuurlijk over alle verschijningsvormen van het Nederlands, maar feitelijk worden vooral bepaalde genres onderzocht: dichtbundels, natuurlijk, maar ook posts op sociale media zijn al een tijdje heel populair. Je krijgt weleens de indruk dat de laatste lezers van het platform X nog taalwetenschappers zijn, omdat de data daar … [Lees meer...] overIk bedacht van de week een plantaardige shoarma
Fietsen langs de sporen van het Nederlands in de VS
Van Sinterklaas kreeg ik een leuk boek: De Tawl. Hoe de Nederlandse taal (bijna) Amerika veroverde. Er komen twee dingen in samen die voor mij belangrijk en interessant zijn: fietsen en taal. Dat had Sinterklaas dus goed gezien! Het fietsen speelt een bijrol, maar die is wel net groot genoeg om er reiskriebels van te krijgen: zo’n fietstocht, dat lijkt me ook wel wat! Het … [Lees meer...] overFietsen langs de sporen van het Nederlands in de VS
Lezen = gelezen worden
Verschillende vrienden (zelf ook schrijvers) spraken me aan op de lijst met de boeken die ik vorig jaar heb gelezen. Ze meenden dat ik onmogelijk meer dan honderd boeken tot me genomen kon hebben. ‘Er zaten ook dunnetjes bij,’ bracht ik er zwakjes tegenin. ‘Waar haal je de tijd vandaan?’ vroegen ze. ‘Toon mij de screen time die u op uw smartphone doorbrengt en … [Lees meer...] overLezen = gelezen worden
Plompverloren godverdomme!
De film Synecdoche, New York is net begonnen, terwijl we naar Philip Seymour Hoffman kijken, horen we een radio-interview met een vrouw die een stukje Rilke citeert. Dan zegt de interviewer ‘Goodness, that’s harsh, isn’t it?’, en de vrouw: ‘Well, perhaps, but truthful.’ Een kijker zal zich er misschien aan storen dat de titel hier over een credit heen staat, … [Lees meer...] overPlompverloren godverdomme!
Kunstmatige intelligentie: papegaai of echo?
De komst van zogeheten grotetaalmodellen en chatbots is sinds de introductie van ChatGPT ruim drie jaar geleden natuurlijk een belangrijk onderzoeksonderwerp voor de taal- en literatuurwetenschap. Ineens bestaat er een ding anders dan een levende mens die teksten weet voort te brengen. Wat betekent dat voor ons begrip van taal? En van verhalen? Allerlei discussies over die … [Lees meer...] overKunstmatige intelligentie: papegaai of echo?
Tour door Centraal-Europa
In oktober 2025 vlogen Elgar en ik naar Boekarest en namen we vier weken de tijd om met de trein helemaal terug naar huis (Utrecht) te reizen. Ik gaf in vijf landen in totaal 14 gastcolleges aan studenten Nederlands. Hieronder doe ik verslag van onze reis en geef ik vooral informatie die interessant is voor iedereen die interesse heeft in door Centraal-Europa reizen met de … [Lees meer...] overTour door Centraal-Europa
Terugkeer naar daar en toen
Over de ‘Nijmeegse roman’ Die stad, dat jaar van Koos van Zomeren Op 30 november 1987 deed Koos van Zomeren in zijn ‘journaal’ Een jaar in scherven (1988) verslag van zijn particulier ‘eureka’: ‘Het thema is terugkeer. Dat dat nu pas tot me doordringt.’ Van Zomeren zag op dat moment zijn leven, ook zijn schrijversleven en zijn politieke leven, getekend door … [Lees meer...] overTerugkeer naar daar en toen
Jullie verkopen de baas al te weinig boeken.
Taalkunde van 50 jaar geleden Mooi aan de taalkunde van 50 jaar geleden was dat je in een taalkundig tijdschrift nog uitgebreid een constructie kon uitpluizen, zonder dat je meteen statistiek moest toepassen. De bekende taalkunde P.C. Paardekooper (1920-2013) begon zijn artikel 'Die soep is me ál te zout' in het tijdschrift De Nieuwe Taalgids bijvoorbeeld met de mededeling … [Lees meer...] overJullie verkopen de baas al te weinig boeken.
Astrid Roemer
Land waar je vandaan komt. Desi. Haat is fadenscheinig zegt ze, het ik zonder bloed, ze zegt zonder ziel, ze zegt geen doel, gemaakt door spiraal van leven, ze begrijpt alles: wortoe d'e tan abra. Dit is het 131e schrijversportret van Robert Kruzdlo op Neerlandistiek. … [Lees meer...] overAstrid Roemer
Voetbaltaal: goudhaantje
Herkomst en betekenis Speler die op belangrijke momenten herhaaldelijk zijn klasse toont door te scoren of een assist (voorzet die resulteert in een goal) te geven. Het woord ontstond in deze context tijdens het WK van 1978 in Argentinië, toen Arie Haan met afstandsschoten menig doelman op het moment suprême wist te verschalken. 'Gouden Haan' werd al snel omgedoopt … [Lees meer...] overVoetbaltaal: goudhaantje
Etymologica: Koper monendey
Vandaag, de eerste maandag na Driekoningen, is het weer Koppermaandag. Die dag wordt de laatste eeuwen als ‘feestdag’ voor typografen gevierd. Zeker in de loop van de achttiende eeuw mochten zetters en drukkers van hun patroon op die maandag een eigen drukwerk maken. Daarvoor kregen ze dan wat geld, prenten voor centen, en daarmee kon een feestje worden gevierd. Wellicht zijn … [Lees meer...] overEtymologica: Koper monendey
De tentstok van de menselijke geest
Wat is de mens? Wat maakt ons anders dan andere dieren? Er moet iets zijn wat ons anders maakt, iets dat op zijn minst kan verklaren hoe wij als soort zo'n gigantisch stempel op het klimaat drukken, en dat binnen slechts een paar duizend jaar, en dat begrijpelijk maakt hoe wij op zo'n grote, soms zelfs industriële schaal, andere dieren zijn gaan domineren. Het is de vraag … [Lees meer...] overDe tentstok van de menselijke geest
Historie van Malegijs : Capittels [57]-[60]
Een schoone ende nieuwe historie, autentijck, die dat vervaerlijck paert Ros Beyaert wan,en[de] die veel wonderlijcke ende avontuerlike dingen bedreef in zijn leven met zijn consten,ghelijc dese historie verclaert, ende is seer ghenoechlijck om lesen.Van nyeus ghecorrigeert.Gheprint t’Antwerpen [1556], Inden Witten Haeswint, bi Jan van Ghelen. Kritische editie bezorgd door … [Lees meer...] overHistorie van Malegijs : Capittels [57]-[60]
Groslijst: Carmen van Geffen, Engel van de blauwe stad
Mei 1866 op de rivier de Schelde, nabij de haven van Antwerpen. Gustav, opvarende van het emigrantenschip Agnes waar een nog onbekende ziekte heerst, bemerkt de stilte. De stedelingen verhinderen de komst van het schip: Nieuwe zieken van boord halen bleek onmogelijk, terugkeren naar de stad was verboden. Dus werden ze een bocht verder gesleept om voor anker te gaan … [Lees meer...] overGroslijst: Carmen van Geffen, Engel van de blauwe stad
Wanneer is stracx?
En enkele andere vertaalproblemen waarvoor het WNT de oplossing bood De Geïntegreerde Taalbank van het Instituut voor de Nederlandse Taal is iedere werkdag het eerste waar ik online naar kijk. Natuurlijk gebruik ik ook andere woordenboeken, zoals Van Dale Online, de Oxford English Dictionary en William Sewels Groot Woordenboek der Engelsche en Nederduytsche Taalen … [Lees meer...] overWanneer is stracx?
Het heeft geen zin tegen iemand te zeggen dat hij niet moet vergeten te ijsberen
Over Het woord en de wereld van Piet Gerbrandy Tot mijn schrik moet ik constateren dat ik nog niet volledig ben wat betreft het verzamelen (en lezen) van Gerbrandy’s essays. Zeker in het geval van Gerbrandy is zo’n omissie pijnlijk want deze classicus, dichter en essayist leest wél iedere tekst en ieder oeuvre waar hij over schrijft volledig en grondig. Een steeneik … [Lees meer...] overHet heeft geen zin tegen iemand te zeggen dat hij niet moet vergeten te ijsberen
De bal in willekeurige richting slaan
Je kúnt de gedichten in Voer voor struikrovers van Els Moors ook één voor één lezen, maar dan mis je iets. Moors gebruikt over het algemeen vrij alledaagse woorden – hond, fluiten, man – woorden die iedereen af en toe gebruikt, en waarvan het dus op zich niet opmerkelijk is dat ze eens in een gedicht voorkomen. Maar als ze dan vervolgens in een bundel vaak voorkomen, valt dat … [Lees meer...] overDe bal in willekeurige richting slaan
Vertalersportret: Erika Dedinszky
Ze leerde haar man kennen bij een cursus Hongaarse dans: Erika Dedinszky, geboren in 1942 in Boedapest, was als veertienjarige na de Hongaarse Opstand met haar familie naar Nederland gevlucht en verloor geen moment haar interesse in de cultuur van haar geboorteland. Ze was de spin in het web van de Nederlands-Hongaarse culturele relaties in de jaren zeventig en tachtig. Tot … [Lees meer...] overVertalersportret: Erika Dedinszky
Het Vertalerslexicon, een introductie
Zoals in veel kleine taalgebieden bestaat een groot deel van de literatuur die wordt gelezen in het Nederlandstalige gebied van oudsher uit vertaalde werken. Maar wie waren de mensen achter al die vertalingen? Hoe kwamen ze tot het vertalen, en waarom?Het Vertalerslexicon voor het Nederlandstalig gebied (VNLex) maakt deze cultuurbemiddelaars uit het verleden … [Lees meer...] overHet Vertalerslexicon, een introductie
Hoe Tesselschade Roemers de mannen de baas was met haar speelse eruditie
Volgende week vrijdag verschijnt de derde aflevering van Historische Klassiekers. Daarin kijken we wat er gebeurt als oude teksten worden gerestaureerd en gemoderniseerd. Voor iedere aflevering hertaalt een hedendaagse schrijver tien pagina’s van een vroegmoderne auteur en schetst een wetenschapper het historische en literaire decor. Zo overbruggen we de eeuwen, gedreven door … [Lees meer...] overHoe Tesselschade Roemers de mannen de baas was met haar speelse eruditie
Quando wenie
Mondeling is Nene tweetalig, maar haar school staat in Nederland en dus heeft ze alleen Nederlands leren schrijven. Alleen, vanaf een zeker moment moet je als moderne wereldburger ook met je Italiaanse familie appen. Bijvoorbeeld als je tante je zou komen ophalen en je weet niet precies hoe laat dat ook weer was. Dowwe stai Quando wenie aprettere Dat laat zien hoe … [Lees meer...] overQuando wenie
Groslijst: Joke van Vliet, Niets is echt gebeurd
(On)betrouwbaarheid van zien en herinneren Met haar debuut Wanneer de herten komen (2022) maakte schrijver en beeldend kunstenaar Joke van Vliet een indrukwekkende entree in Nederlandstalige letteren. De verhalenbundel was volgens Trouw ‘het beste debuut van het jaar’ en stond op de shortlist van de J.M.A. Biesheuvelprijs. De tien verhalen werden vooral geprezen vanwege … [Lees meer...] overGroslijst: Joke van Vliet, Niets is echt gebeurd
