Dat het woord leren in het Nederlands zowel 'kennis verwerven' als 'kennis doorgeven' kan betekenen, is op het eerste gezicht verwarrend: het onderwerp doet toch echt iets anders in 'de kinderen leerden zwemmen' dan in 'Marieke leerde de kinderen zwemmen'. Toch ben ik nog nooit iemand tegengekomen die in de war was door het verschil, en niet begreep wie er nu wat aan het doen … [Lees meer...] overLeren, weten en onderwijzen in de Germaanse talen
Artikel
Gulliver met driehonderd: schuilevinkjes
1 Aan het begin van hoofdstuk 3 (we zitten nog steeds in Lilliput) vertelt Gulliver dat hij bezoek krijgt van jongens en meisjes to come and play Hide and Seek in my Hair. Verstoppertje spelen, ligt voor de hand, zoals 1940, 1979 en 2004 dat hebben. Maar dat heette vroeger ook anders: 1727 heeft schuylewinkje speelen, 1792 maakt er buitelen van en 1862 … [Lees meer...] overGulliver met driehonderd: schuilevinkjes
In memoriam Ton Anbeek (1944-2026)
Op 6 april, Tweede Paasdag, het lentefeest waarbij men het terugkerende leven gedenkt en viert, overleed A.G.H. Anbeek van der Meijden, van 1982 tot 2005 hoogleraar moderne Nederlandse letterkunde aan de Universiteit Leiden. Voor iedereen die hem kende, van nabij dan wel via collegiaal contact, van zijn colleges of uit zijn geschriften, was hij gewoon Ton Anbeek, een korte en … [Lees meer...] overIn memoriam Ton Anbeek (1944-2026)
Ja, ga eens lekker op mijn tenen staan
Over retorische bevelen Zoals sommige vragen niet bedoeld zijn om te beantwoorden ('Vond je dat nu zelf een goed idee?'), en daarom retorische vragen worden genoemd, zo zijn er ook bevelen die niet bedoeld zijn om te worden opgevolgd: retorische imperatieven, noemen de taalkundigen Josep Ausensi en Sebastian Buchczyk ze in een nieuw artikel. Ausensi en Buchczyk geven … [Lees meer...] overJa, ga eens lekker op mijn tenen staan
Groslijst: Tina de Bruin, Zeven brieven
Zeven brieven is zo’n boek waarbij het bijzonder lastig is om echt een mening te vormen, omdat de bewonderenswaardige kwetsbaarheid van de schrijver met elk woord verstrengeld is. In 143 korte – sporadisch héél korte – hoofdstukken worden we meegenomen in het verhaal van een jong meisje dat opgroeit in een onveilige thuissituatie. Haar ouders lijken vaker wel dan niet … [Lees meer...] overGroslijst: Tina de Bruin, Zeven brieven
Coco Schrijber
Ennui leegte verwijl op bed het met vervelen wacht op t ene moment op t stofje zijn binnen -brein die niet komt eeuwig gaapt de zee de tijd die lijdt ligt het leegte af … [Lees meer...] overCoco Schrijber
Voetbalbijnamen: De Rimbaud van de Voetbalvelden
Arthur Rimbaud was een Franse dichter, vertegenwoordiger van het symbolisme en decadentisme en een van de grote vernieuwers van de dichtkunst. Maarten Spanjer in zijn voetbalverhalenbundel ´Toen Godenzonen niet bestonden` (2021): ´Jan Wolkers noemde Piet Keizer de ¨Rimbaud van het voetbalveld¨. Keizer is dan ook de enige voetballer aan wie een dichtbundel is gewijd.´ ´Op … [Lees meer...] overVoetbalbijnamen: De Rimbaud van de Voetbalvelden
Almaar minder publiceren
Ik hoorde onlangs dat bij veel subsidieverstrekkers voor wetenschappelijk onderzoek het aantal aanvragen de laatste jaren draconisch gestegen was. Het gebeurt ook bij wetenschappelijke artikelen. Bij Neerlandistiek hebben we de afgelopen maand ook minstens vier stukken binnengekregen die ik als kunstmatig herkende. Aan kranten schijnen de laatste ook meer opiniestukken te … [Lees meer...] overAlmaar minder publiceren
Nabetrachting
Bert Natter, Aan het einde van de oorlog - (deel III) In (deel I van) mijn blogpost over Natters jongste roman, Aan het einde van de oorlog, schrijf ik het volgende: ‘Op pagina 141 gebeurt het voor het eerst even dat de handelingen in twee opeenvolgende tekstonderdelen rechtstreeks met elkaar te maken hebben.’ Het gaat om twee fragmenten met de aanhef of kop: … [Lees meer...] overNabetrachting
Als patiënt
Op deze plaats heb ik het via Houellebecq en Rushdie en Haidt en Ross en Savitzkaya vaak geopperd: het zou een aardig spelletje zijn om op basis van het gebruikte Nederlands een vertaler te lokaliseren of in een generatie onder te brengen. Ditmaal zou dat alleen een katholiek gedoe worden, want ik weet toevallig al waar … [Lees meer...] overAls patiënt
Een Leidse taaltheorie
In een dubbeldikke editie! Het Proto-Indo-Europees, de gereconstrueerde oertaal van het Nederlands, Engels, Duits, Grieks, Latijn, Sanskriet, Litouws, Russisch, enzovoorts, had géén b. (Hoe we dat zo zeker weten, legde ik in dit stukje uit.) En dat is vreemd. In de eerste plaats omdat het Proto-Indo-Europees wél een p had. Het enige verschil … [Lees meer...] overEen Leidse taaltheorie
Automatisch talen documenteren
We weten dat er veel is waar kunstmatige intelligentie slecht in is, maar er zijn ook dingen waar ze goed in is. De laatste zijn vooral saaie dingen. Het ontdekken van patronen, bijvoorbeeld. En laat het ontdekken van patronen nu net altijd een taak van de wetenschap zijn geweest; niet de meest glorieuze taak, misschien, maar wel een taak. DNA moet worden gesorteerd, … [Lees meer...] overAutomatisch talen documenteren
In memoriam Rob Naborn (1959-2026)
Vorige week bereikte ons het verdrietige bericht dat onderzoeker, vertaler en docent Nederlands in Philadelphia Rob Naborn geheel onverwacht is overleden, twee maanden voor zijn pensioen. Dat heeft ons zeer geraakt. Rob was een trouw lid van de American Association for Netherlandic Studies (AANS) en bezocht bijna altijd de ICNS -conferenties en bijeenkomsten van de … [Lees meer...] overIn memoriam Rob Naborn (1959-2026)
Een goede metafoor spreekt boekdelen
Soms hoef je, dat is althans mijn ervaring, een metafoor niet eens volledig te doorgronden om ervan te kunnen genieten. Vandaag gebeurde dat bij een metafoor in de column van Frank Heinen in de Volkskrant van vorige week. Het cursiefje handelt over de vreselijke oud-minister, thans weer vulgaire maar niet minder abjecte parlementariër Mona K. De tenor, … [Lees meer...] overEen goede metafoor spreekt boekdelen
Jodenkers
Rassenschande in bloemenwinkels In 1936 berichtten verschillende bladen onder de kop “Rassenschande” in bloemenwinkels geamuseerd over een initiatief van ‘arische’ Duitse bloemisten, die hadden besloten de Judenkirsche voortaan in de markt te zetten als Herbstlampe. De rebranding moest een impuls geven aan de ingezakte verkoop van deze sierplant, want met nazi’s was het … [Lees meer...] overJodenkers
Welk rijmwoord komt eerst?
Man en kan rijmen op elkaar. Wie de Nederlandse poëzie overziet, komt dat paar dan ook honderden keren tegen — van Vondel tot Bilderdijk, van psalmberijmingen tot rederijkerskamers. Maar er is iets eigenaardigs aan de hand. In bijna tweederde van de gevallen staat man op de eerste regel en kan op de tweede. Andersom komt veel minder vaak voor. En die asymmetrie vinden we niet … [Lees meer...] overWelk rijmwoord komt eerst?
Harry en de woorden (mits en sedert)
In Trouw las ik dit weekeinde een interessant en verontrustend stuk over AI in het onderwijs. Dennis van Wieringen, docent maatschappijwetenschappen van het Fioretti College in Lisse, komt aan het woord. Zijn leerlingen gebruiken vrijwel allemaal AI voor hun profielwerkstuk en ChatGPT wordt volgens hem steeds beter: Drie jaar geleden kreeg ik nog wel eens een werkstuk terug … [Lees meer...] overHarry en de woorden (mits en sedert)
Zeg geest, niet zo veel lezen jij!
Aagje Deken en Betje Wolff duwen zingend de hiërarchie omver Wijze (en ironische) inzichten uit de achttiende eeuw die nog steeds raken Wie kent ze niet, Aagje Deken en Betje Wolff? Zo’n beetje de best gecanoniseerde auteurs uit de serie Historische Klassiekers. Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart, hun brievenroman uit 1782, is prachtig hertaald door Tonnus … [Lees meer...] overZeg geest, niet zo veel lezen jij!
Etymologica: Het Eijersant en de Eijerplaat
In de 17e eeuw begon het huidige Biesboschgebied vanuit het noorden weer boven water te komen. Het begon met zandplaten die steeds verder opslibden en uiteindelijk waard werden. Kaarten uit de 17e eeuw laten het proces goed zien. Op recente kaarten is een tweetal Eijerwaarden te zien, te weten de Kleine Eijerwaard en de “gewone” Eijerwaard. In de 17e eeuw waren er meer … [Lees meer...] overEtymologica: Het Eijersant en de Eijerplaat
Gênant genant
Zeg mij in welke appgroepjes u zit, en ik zal u zeggen wie u bent. Ik zit zelf bijvoorbeeld in een Signal-groepje van mensen rondom het Genootschap Onze Taal die daar de laatste nieuwtjes uitwisselen. En daar werd vorige week verbijsterend nieuws gemeld dat tot nu toe de voorpagina's niet heeft gehaald: gênant wordt volgens de officiële woordenlijst voortaan gespeld als genant. … [Lees meer...] overGênant genant
Bert Natter
We’re here, because verdwaald in een schuldig landschap waarin misdaden zijn gepleegd verdwaald in schuldige verzen waar de gedachte met ons speelt We’re here, because kruipen naar de afgrond hoeft niet meer klinkt wijd en diep hoog ledig in de lucht We’re here, because naakt spelen gedachten met elkaar … [Lees meer...] overBert Natter
’n Gesprek met die gesprekvoerder
Yves T’Sjoen oor sy belangstelling in Breyten Breytenbach Yves T’Sjoen is ’n hoogleraar in die afdeling Nederlands van die Letterkunde-vakgroep aan die Universiteit Gent. Verder is hy ook verbonde aan die Universiteit Stellenbosch. T’Sjoen is in Suid-Afrika veral bekend vir sy navorsing, gesprekke en geskrifte oor Breyten Breytenbach. Onlangse boeke sluit in Kwintet. … [Lees meer...] over’n Gesprek met die gesprekvoerder
De aasgieren van het auteursrecht
Achternaamloze, krukkig juridisch Nederlands schrijvende inningsmaffia incasseert buitenproportionele sommen gelds bij particulieren en kleine zelfstandigen, wegens vermeende auteursrechtschendingen. Kafka in de polder. Mijn vader (90) tuigde enkele jaren geleden uit idealistisch hobbyisme met behulp van een neef een website op over recycling: een voornamelijk tekstuele … [Lees meer...] overDe aasgieren van het auteursrecht
We weten niet wat relevant is
Stel dat je vraagt 'Komt Marieke vanavond naar het feestje?' en ik antwoord: 'Jeff Bezos heeft een ontzettende hekel aan Bill Gates.' Wat is dan het probleem? We zeggen dat het antwoord niet ter zake doet, niet relevant is. Maar wat is precies relevantie? Daarover bestaat inmiddels een uitgebreide taalkundige literatuur. De Poolse taalkundige Diego Feinmann voegde daaraan een … [Lees meer...] overWe weten niet wat relevant is
Vertalersportret: J.A. Sandfort
Een van de twintigste-eeuwse vertalers van nagenoeg mythische proporties was J.A. Sandfort (1893-1959). Mathijs Sanders en Janine Mooij zijn nuchterder maar noemen hem toch een van de meest toonaangevende. Sandfort heeft vertalingen van meesterwerken op zijn naam die op hun beurt de status van meesterwerk kregen. Op de eerste plaats zijn dat Gargantua en Pantagruel van Rabelais … [Lees meer...] overVertalersportret: J.A. Sandfort
