]] Wat is de woordsoort van rijke in de rijke of rare in het rare van deze situatie? Zijn dat zelfstandig naamwoorden zoals rijkaard en snuiter, of bijvoeglijk naamwoorden zoals rijke en rare? Daarover gaat, onder andere, een nieuw artikel van de taalkundigen Louise McNally en Henriëtte de Swart. Dat artikel behandelt … [Lees meer...] overEen ontleedprobleempje: het rare van deze situatie?
Poëzie als kleurboek
Door Marc van OostendorpIn Mei van Gorter buitelen de kleurennamen over elkaar heen. Een buitenkansje voor iedere liefhebber van letterkundige kleurplaten! Hoe zou het gedicht eruit zien wanneer je iedere genoemde kleur zou doen oplichten? Welnu, aldus:Hoort, er gaat een nieuw geluid: Een jonge veldheer staat, in 't blauw en goud Roept aan de holle poort een luid heraut. … [Lees meer...] overPoëzie als kleurboek
Mensen zijn apen en vogels in één
Door Marc van Oostendorp Gibbonnetje Nu berichten verschillende websites over alwéér een nieuwe evolutionaire verklaring voor het ontstaan van taal. Het valt niet meer bij te houden hoeveel boeken en artikelen er verschijnen over de evolutie van taal. Het lijdt geen twijfel dat het vermogen om te spreken en te luisteren en in taal te denken de menselijke soort een … [Lees meer...] overMensen zijn apen en vogels in één
Ik schrok: een maaltijd! Naar binnen!
Door Marc van Oostendorp Het verschil tussen de o in bok en die in hok – dat is een uithoekje van de taalkunde waar mensen zich alleen bij feestelijke gelegenheden in wagen. Zoals gisteren in een lezing die Rick Derksen op een symposium hield dat was georganiseerd ter ere van onze collega Michiel de Vaan, die binnenkort naar Zwitserland … [Lees meer...] overIk schrok: een maaltijd! Naar binnen!
Kleine Roman kan de R zeggen!
Door Marc van OostendorpGisterenavond was een gedenkwaardige avond, want Roman kon die dag voor het eerst de /r/ zeggen. Net op de dag dat ik op bezoek was bij zijn ouders: ik viel met mijn neus in de boter. Hij deed het graag en trots heel vaak voor: zijn eigen naam met een krachtige, rollende /r/, een heel fraaie /r/, mooier dan ik hem maak, eerlijk is eerlijk.Voor veel … [Lees meer...] overKleine Roman kan de R zeggen!
De verfacebooking van de wetenschap
Door Marc van OostendorpDat het wetenschappelijk debat alleen bestond uit geredigeerde artikelen en boeken, presentaties tijdens congressen en vragenrondjes – dat was natuurlijk altijd al een illusie. Minstens even belangrijk waren het informele geklets in de koffiekamer, de roddels tijdens het congresdiner en de halfdronken krabbels op een servetje tijdens de borrel.Alleen … [Lees meer...] overDe verfacebooking van de wetenschap
Heeft het Nederlands te veel woorden?
Door Marc van Oostendorp Het woord numineus kun je niet zomaar gebruiken: je moet het altijd van een uitgebreide toelichting voorzien. NRC Handelsblad blijkt zich, blijkens de digitale archieven, daar de afgelopen twintig jaar aan te houden: zodra het woord wordt afgedrukt, komt er een heel verhaal bij. "Met het numineuze verwees de Duitse godsdienstfilosoof … [Lees meer...] overHeeft het Nederlands te veel woorden?
Het gevecht om het lezen
Vandaag is het Bloomsday! Door Marc van Oostendorp Dat het internet het lezen verdringt – meegaan met een boek, opgaan in een boek, ondergaan in een boek – dat is inmiddels al een oude klacht en misschien een die je op het eerste gezicht niet serieus zou nemen omdat hij in een lange geschiedenis past van soortgelijke klachten. Werd er toen wij kinderen waren niet al gezegd … [Lees meer...] overHet gevecht om het lezen
Engelse invloed in het fin de siècle
Door Marc van Oostendorp"De Nederlandsche cultuur," schreef Johan Huizinga, "is meer dan eenige andere aan sterken en aanhoudenden invloed van buiten blootgesteld." Volgens de historicus "bezat zij, meer dan enige andere, door positie, aanleg en historie, het vermogen om vreemde naties te verstaan en hun gaven op te nemen en te verwerken."Dat lijkt me inderdaad een van de … [Lees meer...] overEngelse invloed in het fin de siècle
Voetbaltaal: ‘Het werd vrouwen en kinderen eerst’
Door Marc van OostendorpThomas M. Hemy: Wreck of the Birkenhead"In een finale mag alles hoor," sprak de voetballer W. Sneijder gisteren in het avondblad. "Vrouwen en kinderen eerst. Dat gebeurt in elke finale. Ik heb nog nooit in een finale slappe hap gezien."Mijn Amsterdamse collega Ingrid van Alphen zag hem het eerst, en plaatste hem op Facebook. Wat werd hier bedoeld met … [Lees meer...] overVoetbaltaal: ‘Het werd vrouwen en kinderen eerst’
‘Lucht en leegte’ komt helemaal niet uit de bijbel!
Door Marc van OostendorpDe Nieuwe Bijbelvertaling heeft de Donald Duck gehaald. Dat onthaalt Ton den Boon in zijn nieuwe boekje Een lust voor het oog, waarin hij bijbelse uitdrukkingen verzamelt die in de omgangstaal terecht zijn gekomen: "Guus Geluk typeerde de gevoelens van zijn neef Donald Duck voor Katrien eens als 'alleen maar lucht en leegte'."Die uitdrukking … [Lees meer...] over‘Lucht en leegte’ komt helemaal niet uit de bijbel!
Woorden die maar 7 keer voorkomen op Google: doezelboekje
Door Marc van Oostendorp"Weet je wat ook een fijn woord is?" hoorde ik een vrolijk meisje gisterenavond in de trein vragen. De ander antwoordde kennelijk niet, dus gaf de stem zelf maar antwoord: "Doezelboekje."Thuis zocht ik het meteen op. Het blijkt inderdaad wat je noemt een fijn woord. Zo geeft Google zeven treffers. Zeven! Het perfecte aantal: net genoeg om te laten zien … [Lees meer...] overWoorden die maar 7 keer voorkomen op Google: doezelboekje
Geef wetenschappelijke onderzoeken vrouwennamen
Door Marc van Oostendorp Het is een patroon: een paar dagen lang razen de opvallende resultaten van onderzoek door de media. Na die paar dagen blijkt dat onderzoek nogal dubieus, gaat de storm liggen, en wordt er her en der gerectificeerd en de naam van Diederik Stapel genoemd. Slachtoffers vallen er gelukkig niet bij zulke stormen, al zou dat misschien veranderen wanneer … [Lees meer...] overGeef wetenschappelijke onderzoeken vrouwennamen
‘Ben ik soms jouw rekenmachine’?
Hoe Eugene Goostman ons allemaal gaat veranderen Door Marc van Oostendorp Eugene Goostman is 13 jaar, komt uit Odessa, bezit een cavia, en gaat onze kijk op de mensheid mogelijk op zijn kop zetten. Dat komt dan doordat hij geen mens is, maar een computerprogramma. Zaterdag wonnen de programmeurs van Eugene namelijk in Londen de zogeheten Turingtest, waarbij een aantal … [Lees meer...] over‘Ben ik soms jouw rekenmachine’?
‘Dames Spaghetti Top’
Door Marc van Oostendorp Afb. 1: Dames spaghetti top Gisteren ging ik naar de supermarkt met een Italiaanse collega die interesse heeft voor het woord spaghetti in het Nederlands. We hadden geluk: we kwamen voorbij een vestiging van Zeeman die adverteerde met een "dames spaghetti top" (afb. 1) Mijn boodschappengezel bleek niet te kunnen raden waar … [Lees meer...] over‘Dames Spaghetti Top’
Het gebaar voor ’thee’
Door Marc van Oostendorp We kwamen te spreken over het woord voor thee in de Nederlandse gebarentaal. Je houdt je ene hand in een C-vorm, rechtop. De wijsvinger en duim van je andere hand druk je tegen elkaar en beweeg je op en neer boven de holte die je met je ene hand suggereert.Het geheel ziet er met enige goede wil uit alsof je in je ene hand een mok houdt en met de … [Lees meer...] overHet gebaar voor ’thee’
Participerende neerlandistiek (#gaatgoed)
Een nieuwe aflevering van de eeuwigdurende thriller De verleden tijd van lijkenDoor Marc van OostendorpHet enige wat we nu nog rond..."So", zei Wouter Pieterse, de hoogleraar Financiële Literatuurwetenschappen die op ongelukkige wijze in een manager was veranderd en sindsdien steeds meer collega's ook in managers veranderde, terwijl hij vergenoegd om zich heen keek. "Jullie … [Lees meer...] overParticiperende neerlandistiek (#gaatgoed)
KB: ‘DBNL is veilig in de KB’
Sinds 2013 zijn de medewerkers van de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL) gehuisvest in de KB en voeren zij daar hun werkzaamheden uit. Per 1 januari 2015 zullen de medewerkers deel van de KB-organisatie uitmaken. De DBNL-website blijft beschikbaar en wordt voortdurend aangevuld. Wel wil de KB de DBNL-resultaten ook via andere kanalen, zoals Delpher, … [Lees meer...] overKB: ‘DBNL is veilig in de KB’
Toch weer problemen bij het eindexamen Nederlands
Door Marc van Oostendorp Ergens, hoog in een ivoren toren, zit het College voor Examens, de instelling die in Nederland verantwoordelijk is voor de centrale eindexamens. Wie het waagt om kritiek op die instelling te hebben, wordt arrogant en met minachting toegesproken. De zogeheten vakdeskundigen van die commissie weten alles beter, en zien neer op hun collega's en op de … [Lees meer...] overToch weer problemen bij het eindexamen Nederlands
Bye bye, verantwoord gebruik van de Nederlandse taal
Door Marc van OostendorpBijna ongemerkt is gisterenavond een nieuwe periode in de geschiedenis van de Nederlandse taal ingetreden. In een klein zaaltje achter een Haags café, kwamen de leden van het Genootschap Onze Taal bijeen en besloten de doelstelling van hun vereniging te veranderen. Nu is het doel volgens de statuten nog om "het verantwoorde gebruik van de Nederlandse … [Lees meer...] overBye bye, verantwoord gebruik van de Nederlandse taal
Ja, hallo!
ReparatiegroetenDoor Marc van Oostendorp"Hallo, zo had ik dat niet bedoeld hoor!" Het mooie van mijn beroep is dat je je op maandagmiddag – op kosten van de eeuwige belastingbetaler – over dat soort zinnen mag buigen. En dus luisterde ik naar een lezing van mijn collega Gertjan Postma die onder andere over dit soort onderwerpen ging.Volgens Postma zijn woorden als … [Lees meer...] overJa, hallo!
Even kijken hoor
Door Marc van Oostendorp Een van de raarste dingen die ik regelmatig zeg is even kijken hoor. En ik ben niet de enige. Het is inmiddels een algemeen gangbare Nederlandse uitdrukking geworden, en buitenlanders kunnen op het Internet zelfs nazoeken hoe het zinnetje moet worden uitgesproken. Ik ken sprekers die het ongeveer iedere drie minuten zeggen. Zo ver durf ik … [Lees meer...] overEven kijken hoor
Behoud de science fiction, red de DBNL
Door Marc van OostendorpJe moet goed zorgen voor wat ooit sciencefiction was: wanneer je niet uitkijkt, gaat wat je voor de toekomst had opgebouwd weer verloren en ben je terug bij af. Dat dreigt in Nederland, als we niet uitkijken, te gebeuren met de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL).Dit was ooit de droom: dat iedereen gratis kennis kon maken met de … [Lees meer...] overBehoud de science fiction, red de DBNL
Het menselijk vermogen om overal betekenis aan te geven
Door Marc van Oostendorp Het is al een beetje juni, want ik heb het juninummer van Onze Taal al gekregen. Het is mijn lievelingsnummer van dit jaar tot nu toe, met onder andere een artikel van Ton den Boon over de taal van de Beatles en een steengoed artikel van Frank J. over de bijzondere betekenis die we onmiddellijk lezen wanneer iemand in een artikel alleen met initialen … [Lees meer...] overHet menselijk vermogen om overal betekenis aan te geven
Wandelende pinautomaat was eerst een wandelende portemonnee
Door Ton den BoonOp Neder-L signaleerde Marc van Oostendorp onlangs de nieuwe uitdrukking 'wandelende pinautomaat'. Aanleiding was de PVV-campagnetaal waarin Nederland werd getypeerd als 'pinautomaat van Europa': een land dat 'gratis geld' verschaft aan andere landen, die daar dus zonder tegenprestaties van profiteren.Splinternieuw is die uitdrukking trouwens niet: eind … [Lees meer...] overWandelende pinautomaat was eerst een wandelende portemonnee
