Aan de nagedachtenis van Cor van Bree Het is een wonderlijk deel van het oeuvre van Vonne van der Meer, het boekje Gesprekken op maandag (2021). Het is het enige boekje dat geen fictie is, het bestaat, de naam zegt het al uit gesprekken die Van der Meer in 2008 voerde met de priester Nico de Gooijer. En hoewel Van der Meers naam iets groter op de kaft staat, komt de inhoud … [Lees meer...] overNiet de mis maar de hostie
Artikel
Fortuna, haar rad en ‘het los geluck’
De wispelturige godin Fortuna werd door Jacob Cats vaak aangeduid als ‘het los geluck’. Wilde hij als christen-dichter met dit purisme het heidense beeld van de toevalsgodin versluieren om zijn calvinistische publiek niet van zich te vervreemden? Konden zijn lezers ‘het los geluck’ moeiteloos verbinden met de mythe van Fortuna? Lees hier het artikel Fortuna, haar rad en … [Lees meer...] overFortuna, haar rad en ‘het los geluck’
Staartje Stuiveling
Stuivelings bijdrage aan de in 1942 verschenen zeventiende editie van De Vooys’ ‘Historische Schets’ werd onderwerp van een schier oeverloze discussie. En dat terwijl, naar achteraf blijkt, alle ophef gemakkelijk was te voorkomen. Al met al bleek het er een in een glas water, de tijdens de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw aanhoudende storm van verontwaardiging … [Lees meer...] overStaartje Stuiveling
Taal uit de pressure cooker
In de afgelopen week heb ik een paar stukjes geschreven over het boek Afrikaans Linguistics: Contemporary Perspectives. Ik heb daarbij vooral aandacht besteed aan een aantal aspecten waarvan ik vermoed dat neerlandici er niet zo op de hoogte van zijn terwijl ze juist bijzonder zijn – zoals de manier waarop de taal gegroeid is en nog iedere dag groeit door contact met andere … [Lees meer...] overTaal uit de pressure cooker
Anton van Duinkerken en Joseph Roth
In memoriam Amici Joseph Roth Stralend van trots zullen later mijn kind'ren hun kind'ren verhalen:Vader heeft Joseph Roth nog gekend, en zij twee waren vrienden,Kwamen bijeen en vervloekten in hun verschillende talenDe slechtheid van hun ontluisterden tijd, wiens geest zij niet dienden. Vraagt er dan een: ‘Joseph Roth nog gekend? dien aangrijpenden schrijver?Zegt ons, hoe … [Lees meer...] overAnton van Duinkerken en Joseph Roth
Etymologica: vingerbob
Als je een wondje of snee in je vinger hebt, raadt de huisarts je aan een vingerbob te gebruiken: een katoenen rolletje dat je over je vinger kunt afrollen als een condoom, vandaar de synonieme benaming vingercondoom voor vingerbobs van latex. Vingercondooms worden sinds 1988 genoemd in Delpher, maar als medisch hulpmiddel voor intern onderzoek zijn ze onder artsen al sinds in … [Lees meer...] overEtymologica: vingerbob
De verkaramelzeezoutisering van het Nederlands
Het Nederlands groeit als schimmel op een brood: onstuitbaar, maar ook onvoorspelbaar. Ineens zit er op deze plek een kolonie, terwijl het brood elders nog onaangetast is. Die uitbreiding gebeurt vaak met voor- en achtervoegsels: van stom maak je keistom of stommeling. Maar ook die voor- en achtervoegsels zijn in sommige perioden actiever dan in andere. Dit weekeinde ging … [Lees meer...] overDe verkaramelzeezoutisering van het Nederlands
Spruchreif
Dit weekeinde plaatste ik dit berichtje op BlueSky: ‘Die Sache ist noch nicht spruchreif.’Dat las ik in Das Fenster zum Sommer (Taschenbuchausgabe, 1980) van Hannelore Valencak.Als wat meer mensen zich dat eens zouden kunnen en willen realiseren.Goedemorgen. ‘Dat’ had ik me ook beter even kunnen realiseren. Want wandelend met de hond en luisterend naar orgelwerken van … [Lees meer...] overSpruchreif
Een taal is een dialect met een leger en een vloot
Over het taalhistorisch belang van dialecten ‘Een taal is een dialect met een leger en een vloot.’ Waar, wanneer en door wie deze uitspraak voor het eerst gedaan werd, is onduidelijk. De geldigheid ervan staat niet ter discussie – onderscheid tussen taal en dialect is in essentie politiek. Toch bestaat nog altijd het idee dat dialect minderwaardig of zelfs fout is. En dat … [Lees meer...] overEen taal is een dialect met een leger en een vloot
Hoe bestuderen we taal?
Taalwetenschap is een van de wonderlijkste activiteiten van de menselijke geest. Taal is overal om ons heen, en taal zit vooral ook in die geest. Hoe kan je iets onderzoeken dat zo met je hele wezen verweven is? Nog wonderlijker dan taalwetenschap is wat dat betreft misschien wel de filosofie van de taalwetenschap: nadenken over de vraag hoe je iets kunt onderzoeken dat zo … [Lees meer...] overHoe bestuderen we taal?
En het helpt niet
Ook poëziedecoratie is vergankelijk. Het kanaalgedicht van Herman de Coninck, dat hier drie jaar geleden onder de ophaalbrug werd opgespannen, is alweer vervangen. Wel blijft onze gemeente haar bekendste literator uitspelen. Toch zou het boekencentrum eerder worden verwacht in een bibliotheek. Die is hier verplant en viel, zoals uit te tekenen was, ten prooi aan … [Lees meer...] overEn het helpt niet
Jules Deelder
De dood is hier/De dood is daar/De dood is ver/De dood is na Is dit een egofonisch gedicht!? Egofoon is een kunstwerkje door Jules Deelder gemaakt. Een bakelieten doosje met daarin een bakelietspreekstuk van een bakelietentelefoon: kan je alles in lullen. Geeft geen antwoord. En wat belangrijker is: spreekt niet tegen. Deelder beschouwde de egofoon als een object waarin hij … [Lees meer...] overJules Deelder
Hallucinatiewetenschap
In de afgelopen jaren heeft het woord hallucineren een nieuwe betekenis gekregen. Van Dale heeft nu alleen nog de oude betekenis, 'hallucinaties hebben', waarbij 'hallucinaties' betekent 'waarneming (m.n. met het gezicht of gehoor) van in werkelijkheid niet voorhanden verschijnselen'. Maar inmiddels is er een vorm van hallucineren waaraan geen hallucinaties te pas … [Lees meer...] overHallucinatiewetenschap
De brief en de kinderen
Zelf lexicale diversiteit berekenen Een aantal van mijn eerstejaarsstudenten vergeleek afgelopen semester teksten in termen van ‘lexicale diversiteit’ – de woordenschat die in een tekst tot uitdrukking komt. Zo schreef Luca Lenstra schreef eerder op Jong Neerlandistiek over een vergelijking tussen klassieke en recente jeugdliteratuur en deed Hannah de Wildt iets … [Lees meer...] overDe brief en de kinderen
Lesgeven is niet simpel
(Gebaseerd op waargebeurde feiten!) Mensen die ver afstaan van de universiteit hebben misschien het idee dat colleges nog steeds verlopen als een sacrale kerkdienst, met een docent in toga die vanachter een katheder een aula vol gezagsgetrouwe studenten toespreekt, en die sporadisch met een krijtje wat op een bord krabbelt ter ondersteuning van een bepaald punt in zijn of … [Lees meer...] overLesgeven is niet simpel
‘Wipneus heeft pasta gegeten. Pim heeft Italiaans gegeten’
Ik vertel jullie een verhaal. Let goed op, het is zo voorbij: Wipneus heeft pasta gegeten. Pim heeft Italiaans gegeten. Wat een vreemd verhaal! Niet alleen is er geen duidelijke conclusie, er lijkt iets mis te zijn met het verband tussen de twee zinnen. Iets dat wel goed gaat bij het volgende verhaaltje: Wipneus heeft pasta gegeten. Pim heeft pizza gegeten. Wat … [Lees meer...] over‘Wipneus heeft pasta gegeten. Pim heeft Italiaans gegeten’
Oude witte man
Het moest er een keer van komen, gezien mijn leeftijd, huidskleur en geslacht, en nu is het gebeurd. Ik ben officieel een oude witte man genoemd – geloof ik tenminste, want helemaal duidelijk is het niet. Ik word namelijk in een opiniërende terzijde op het literaire juice-weblog (ook voor lijstjes) Tzum op één hoop gegooid met mensen die zich keerden tegen de vernieuwde Canon … [Lees meer...] overOude witte man
Land van redenaars en debat
Het magnum opus van Henk te Velde Iedereen die zich met de studie of praktijk van Nederlandse politieke welsprekendheid bezighoudt, krijgt op enig moment het smalende commentaar: “Bestaat die dan?” Dat en hoe die bestaat (en de afgelopen twee eeuwen bestaan heeft) is het onderwerp van de omvangrijke studie van de Leidse hoogleraar Nederlandse Geschiedenis Henk te … [Lees meer...] overLand van redenaars en debat
Quintilianus for the millions!
Hoe wij met elkaar communiceren is momenteel zo dramatisch aan het veranderen dat ik niet zou durven voorspellen hoe we er over pakweg vijf jaar voor staan. Alles is aan het veranderen. Je ziet dat aan de nieuwe, negende druk van het bekende leerboek Leren communiceren. In het voorwoord schrijven de auteurs dat 'veel van de adviezen van de toenmalige communicatie-experts, de … [Lees meer...] overQuintilianus for the millions!
Taal tussen taal en mogelijkheid
Taal omringt ons. Ze vormt onze gedachten, onze relaties, onze geschiedenis. Maar hoe vaak staan we werkelijk stil bij wat taal doet – of nalaat te doen? We zeggen iets, horen iets, lezen iets – en gaan ervan uit dat de betekenis helder is, vanzelfsprekend, deelbaar. Maar wie aandachtig luistert, ontdekt iets anders: tussen wat gezegd wordt en wat begrepen wordt, gaapt een … [Lees meer...] overTaal tussen taal en mogelijkheid
Bombing of Poems
Een vertaalproject ter herdenking van de Tweede Wereldoorlog Eind 2024 ontving ik een e-mail met een voorstel: “Vertalingen Nederlands-Spaans voor Poetry International”. Het voorstel bevatte twee magische woorden waardoor mijn ogen direct wijd open gingen staan en begonnen te glinsteren: vertalingen en poëzie. Fleur Jeras –programmamaker en vertaalcoördinator van het Poetry … [Lees meer...] overBombing of Poems
Wat een verschrikking. Maar ook: wat een verhaal
Dit jaar wil ik alle boeken van Vonne van der Meer lezen. Kinderschrik, in 2012 verschenen als een klein boekje, is een typisch Vonne van der Meer-verhaal, ook omdat ze het niet helemaal zelf geschreven heeft. Het bestaat uit twee verhalen, waarvan het eerste geschreven is door Van der Meer zelf, en het tweede door Josef Willems. Verschillende verhalen over verschillende … [Lees meer...] overWat een verschrikking. Maar ook: wat een verhaal
Draag je liefde voor literatuur ook over na je pensioen
Een oproep voor een nieuwe en hernieuwde kennismaking met proza en poëzie Wie lesgeeft in het voortgezet onderwijs, weet maar al te goed hoe moeilijk het soms is je eigen enthousiasme over te brengen op leerlingen. Het overkwam mij eens dat ik vol vuur het Egidiuslied voorlas en een vwo-leerling riep: Mevrouw, vindt u dit nou echt móói? Of een havo-leerling die vertwijfeld … [Lees meer...] overDraag je liefde voor literatuur ook over na je pensioen
De vervaagde grenzen van de neerlandistiek
Sinds ik vorig jaar in september begon aan de studie Nederlandse Taal en Cultuur (NTC) in Nijmegen, twijfel ik iedere dag aan deze keuze. Het leek allemaal vanzelfsprekend. Ik ben een lezer, dus de letterkunde moest me interesseren. De taalkunde zou mij makkelijk afgaan, ik haalde immers hoge punten voor mijn spellingstoetsen. Ik heb een ouder werkzaam in de communicatie, dus … [Lees meer...] overDe vervaagde grenzen van de neerlandistiek
En meer niet
Hoe Youp van 't Hek zijn column vult Je hoort weleens zeggen dat je een grap niet moet uitmelken, dat puntigheid het kenmerk is van goede humor, maar de cabaretier Youp van 't Hek heeft daar in zijn columns geen boodschap aan. Althans, ik durf niet te beweren dat ik een kenner van zijn oeuvre ben, maar mij valt op hoeveel herhaling er in zijn tekst zit. Het begon … [Lees meer...] overEn meer niet
