Twee jaar geleden had ik een plan voor een website die een naar bedrijf in de afgrond zou storten. LeugensvandeNederlandseSpoorwegen.nl zou die site heten en het concept was eenvoudig: de pagina’s zouden gevuld worden met foto’s van een NS-klok met daarnaast een informatiebord over aankomst van de treinen. Op het informatiebord zou bijvoorbeeld de trein van 7:12 naar Eindhoven aangekondigd staan met de mededeling ‘Vertraging ongeveer 5 minuten’. Op de klok kon je duidelijk zien dat het inmiddels vijf over half acht was.

Zulke foto’s waren in die tijd makkelijk te maken. Het enige wat je nodig had was een kaartje om op het perron van een station te komen en een digitale fotocamera. Het leek erop alsof de NS systematisch de vertragingen onderschatte: ‘ongeveer vijf minuten’ betekende ‘minstens tien minuten’, ‘ongeveer een kwartier’ betekende: ‘het is beter om de volgende trein te nemen, maar dat zeggen we lekker niet’. Het maakte de spoorwegen duidelijk helemaal niets uit dat iedereen kon in een oogopslag kon zien dat de gegeven informatie onjuist was.

Inmiddels is het moeilijker geworden om zo’n website een beetje levendig te houden, maar dat komt eerder doordat de treinen beter zijn gaan rijden, dan doordat de spoorwegen zoveel beter zijn gaan communiceren. Want met de manier waarop de spoorwegen de reiziger bejegent is altijd iets vreemds aan de hand. Zo is er sinds een paar maanden een af en toe vrijwel onverstaanbare computerstem die het menselijke geluid is komen vervangen.

Ook schrijven voor een beeldscherm blijkt een vak te zijn dat de medewerkers van de NS niet bijzonder interesseert. Sinds enige tijd hangen er op de stations informatieborden waarop vertragingen worden gemeld. Met die borden is vrijwel altijd iets merkwaardigs aan de hand: de tekst is net iets langer dan strikt noodzakelijk zou zijn. Daarom moet hij in stukken worden gehakt, die na elkaar worden getoond. Het laatste stuk is dan opvallend vaak extreem oninformatief:

Bord 1: “Door werkzaamheden rijden er geen treinen tussen Alphen a/d Rijn en Leiden Centraal en tussen” Bord 2: “Leidschendam-Voorburg en Rotterdam Hofplein. NS zet bussen in. Houdt u rekening” Bord 3: “met extra reistijd.”

Omdat de delen na elkaar worden vertoond, loopt de haastige reiziger naar Rotterdam Hofplein de kans dat hij alleen de tekst ‘met extra reistijd’ leest als hij het perron op komt rennen, tenzij hij de tijd neemt om te wachten op het tweede bord waaruit hij dan zou kunnen leren. Terwijl iedere tekst natuurlijk makkelijk zo kan worden herschreven dat hij wél op een bord zou passen. De zinsnedes ‘rijden er’ en ‘houdt u rekening’ zouden bijvoorbeeld – tenzij je vindt dat het belangrijker is om een persoonsvorm te gebruiken dan om snel te informeren – zonder bezwaar kunnen worden weggelaten.
Als je erop begint te letten, valt op dat er systeem inzit.

Bord 1: “Door werkzaamheden rijden er geen treinen tussen Leidschendam-Voorburg en” Bord 2: “Rotterdam Hofplein. NS zet bussen in. Houdt u rekening met extra reistijd.”

De zin ‘Houdt u rekening met extra reistijd’ kan natuurlijk in ieder geval weggelaten worden. Als ik het goed uitreken, kan de informatie van deze tekst op één bord, als we ervan maken: ‘Werkzaamheden tussen Leidschendam-Voorburg en Rotterdam Hofplein. NS zet bussen in.’

Het merkwaardige is dat het gebruikte stramien kennelijk nog niet eens zo heel strak is. Een dag na de vorige maakte ik de volgende foto’s, waarin dezelfde mededeling nét iets anders wordt verteld.

Bord 1: “Door werkzaamheden rijden er tussen Leidschendam-Voorburg en Rotterdam Hofplein geen” Bord 2: “treinen. NS zet bussen in. Houdt u rekening met extra reistijd.”

Een stramien is er kennelijk wel, en wordt door de schrijvers van de borden soms zo stevig vastgehouden, dat ze maar liefst vier borden nodig hebben voor een tamelijk eenvoudige mededeling:

Bord 1: “Door werkzaamheden rijden er vanaf 22:20 uur geen treinen tussen Roosendaal en Bergen op” Bord 2: “Zoom. NS zet bussen in. Houdt u rekening met extra reistijd. Door werkzaamheden rijden er” Bord 3: “geen treinen tussen Leidschendam-Voorburg en Rotterdam Hofplein. NS zet” Bord 4: “bussen in. Houdt u rekening met extra reistijd.”

Ik heb het idee dat je mensen zou moeten opleiden om te leren schrijven voor het beeldscherm altijd een beetje belachelijk gevonden. Maar bij de NS zou heel wat werk aan de winkel zijn voor een goede schrijftrainer — als de NS zou willen luisteren.

---