Het internet gaat hetze wetenschap ingrijpend veranderen, maar niemand weet nog welke kant het opgaat. Er zijn twee richtingen die tegenovergesteld zijn aan elkaar: die van Twitter en die van Wikipedia. De eerste versterkt een aantal zaken die slecht zijn in de huidige wetenschap. De tweede opent prachtige nieuwe mogelijkheden.

Er is een wereld van verschil tussen de twee internetdiensten. Twitter is een zogenoemde microblogdienst, waarop leden onder eigen naam of een pseudoniem berichtjes kunnen plaatsen van maximaal 140 lettertekens. Wikipedia is een encyclopedie waarop honderdduizenden aardbewoners soms zeer uitgebreide reeksen samenhangende artikelen over gespecialiseerde onderwerpen plaatsen.

Het is niet het verschil in lengte dat me de een doet vrezen en de ander beminnen. Twitterberichten zijn zo kort dat niemand zal denken dat ze het wetenschappelijke artikel of het boek zullen kunnen vervangen. Ze dienen een ander doel en zijn daarom niet per se gevaarlijk. Het gaat dieper. De kwestie is denk ik vorige week het best verwoord door de Delftse ‘wetenschapscommunicator’ Roy Meijer (@roymeijer) op diens weblog: “Waarom zou een wetenschapper eigenlijk [aan Twitter] moeten doen? Doe maar gewoon? Met twee goed-Nederlandse woorden heel simpel: Personal Branding. Vooruit: ‘Persoonlijke Profilering’ kan eigenlijk ook gewoon wel.”

Meijer is ‘wetenschapscommunicator’ en lijkt de trend toe te juichen. Ik, ouderwetse onderzoeker, wijs hem af.

De wetenschap wordt steeds persoonlijker. Een wetenschapper kan eigenlijk alleen overleven door zichzelf regelmatig in de schijnwerpers begeven. Dat geldt voor geesteswetenschappers misschien nog wel sterker dan voor degenen die een vak bedrijven waar automatisch uitvindingen met economisch nut uit voortkomen. Die laatsten voldoen zo aan hun valorisatieplicht, terwijl wij ons ‘nut’ eigenlijk alleen kunnen bewijzen door een klein sterretje te worden dat af en toe met iets grappigs naar buiten komt. Door een ‘brand’ te worden, of anders toch minstens een profiel. Twitter helpt daarbij, het zorgt ervoor dat iedereen zijn eigen kleine pr-bureau wordt.

Echte wetenschap wordt echter niet bedreven door sterren of pr-bureaus. Echte wetenschap is geploeter dat eigenlijk net zo goed in de anonimiteit kan gebeuren, omdat het er helemaal niet zoveel toe doet wie iets bedacht heeft. sterker nog: waar het beter is als veel mensen ernaar gekeken hebben voor het een resultaat is. Waar mensen belangeloos samenwerken. Zoiets als Wikipedia.

De academische wereld wordt elke dag economischer en meer gericht op ‘accountability’. In zo’n wereld is het inderdaad voordeliger voor de onderzoeker om een Twitter-account te hebben dan om het gevecht om de waarheid aan te gaan met de anonieme massa op Wikipedia. En dus ben ik bang dat we de verkeerde kant van het internet gaan gebruiken.

Wikipedia heeft ook minder prettige aspecten: het propagandeert het idee dat ‘de waarheid’ alleen datgene is waarover iedereen het eens is. Twitter heeft ook prettige kanten: je kunt er voortdurend op de hoogte blijven van het commentaar van honderdduizenden medemensen op van alles en nog wat dat er gebeurt. Ik ben zowel op Twitter aanwezig (als @fonolog) als op Wikipedia (als Fonolog). De eerste is hipper en moderner en beter voor mijn carrière. Maar aan de tweede zou ik eigenlijk meer willen doen.