Ik heb een theorie over mooie en lelijke woorden. Mensen vinden klanken die je achter in de mond of in de keel maakt vaak lelijk: het Nederlands is onder andere zo weinig geliefd vanwege de overvloed aan g-klanken die je achterin de mond maakt. Juist klanken voor in de mond vinden mensen over de hele wereld mooi om te horen.
Ik heb die theorie al een tijdje, maar het wordt steeds makkelijker om hem te bewijzen. Bijvoorbeeld aan de hand van de lijst kandidaat-mooie woorden die de stichting Bru-Taal gisteren presenteerden. Het is de bedoeling dat niet-moedertaalsprekers van het Nederlands daar binnenkort het mooiste woord uit kiezen:
- Sloddervos
- Lekkerbek
- Kapoen
- Regenboog
- Appelblauwzeegroen
- Pintje
- Pietluttig
- Smeuïg
- Genieten
- Zebrapad
De medeklinkers p, b, v, f, w en m worden het verst naar voren uitgesproken: met de lippen. Genieten is het enige woord in het lijstje dat niet zo’n lipklank heeft.
Om het nog duidelijker te maken: in het volgende staatje zet ik de top-10 aan medeklinkers in deze lijst met mooie woorden tegenover de top-10 medeklinkers in het alledaagse Nederlands (de laatste lijst komt uit dit wetenschappelijke artikel; ik gebruik daarin de typefrequentie gemiddeld over Nederland en Vlaanderen).
| Mooie woorden | Alle woorden | ||
| n | 12% | t | 8,15% |
| g | 12% | r | 7,56% |
| p | 10% | s | 6,29% |
| r | 10% | n | 5,46% |
| l | 10% | l | 4,75% |
| t | 10% | k | 4,07% |
| b | 8% | d | 3,42% |
| s | 6% | g/ch | 2,77% |
| w, v, j, m, z, d | 2% | m | 2,73% |
| p | 2,46% | ||
De percentages liggen gemiddeld hoger in de linkerkolom omdat daar alleen medeklinkers geteld zijn; de percentages in de rechterkolom gaan ook over klinkers.
Het is allemaal niet volmaakt, maar het laat zien dat de lipklanken goed vertegenwoordigd zijn: ze staan er allemaal in, en allemaal hoger in de lijst dan de niet-lipklanken.
Gegeven dit alles kunnen we een voorspelling wagen: genieten gaat het niet halen bij de verkiezingen tot het mooiste woord. Ales alleen de klank ertoe deed, zette ik mijn geld op zebrapad, het woord met de beste ratio lipklanken – niet-lipklanken.
Met alle respect voor de Nederlanders, maar het is vooral de gorgelende, rochelende g-klank zoals de Nederlander hem met veel moeite uit het diep te berde brengt, die op de weerzin van de anderstalige stuit. Bij Vlamingen klinkt dat gans anders. M.a.w. de ene g-klank is de andere niet.
Bovendien hoop ik dat de woorden in de lijst in wisselende volgorde worden gepresenteerd opdat men niet te vaak gemakshalve voor het laatste woord kiest, d.i. het woord dat het meest vers in het geheugen of hoofd blijft hangen. Niet dat ik het woord 'zebrapad' haat of lelijk vind maar tal van factoren kunnen de uitslag van zo'n verkiezing beïnvloeden.
Deze reactie is verwijderd door de auteur.
Vandaag las ik in de krant dat de lijst werd samengesteld op basis van een bevraging onder duizenden anderstaligen. Niettemin tellen vijf van de tien woorden minstens één 'g'. Hoe verschrikkelijk afschuwelijk kan die 'g'(-klank) dan in feite zijn? Of hoe zijn die vijf woorden dan toch verzeild geraakt in de lijst? De letter 'h' bijvoorbeeld komt in geen van de woorden voor.
Beste Katabo!
Dan zou je toch moeten weten dat zoiets in het Duits 'Zebrastreifen' heet! (En dat het Nederlands ook 'voetgangersoversteekplaats' kent maar het woord alleen ambtelijk gebruikt.)
Ook in je karakterisering heb je niet goed naar je moedertaal geluisterd lijkt me.
Het Spaans, het Afrikaans, en het Russisch hebben ook die g, en die worden juist vaak mooi gevonden. Aan de g zal het dus niet liggen, denk ik. En wat het Randstad-Nederlands zo lelijk maak zijn voor mij vooral de 'plat' uitgesproken klinkers, en dat heb je ook in het Antwerps en het (zuidelijke) Brabants. (ei en ou voor Holland en Utrecht, a, aa, ei voor Antwerpen, Leuven, Brussel).
Als je naar de uithoeken van het taalgebied gaat (West-Vlaanderen en Zeeland, Gelderland en de Limburgen) klinken de vokalen veel beschaafder. Ook vind ik een Oostenrijks accent mooier dan een Binnendeutsch of Zwitsers, het Portugees van Lissabon mooier dan het Braziliaans of het Angolees, 'Received Pronunciation' en een licht Schots accent mooi maar Amerikaans en Australisch afschuwelijk. En l'accent du midi mooier dan Waals of Parijs Frans, Boland-Afrikaans mooier dan Transvaals, het Maleis van Malakka mooier dan dat van Indonesië. Het is allemaal uiterst subjectief en soms verbonden met heel persoonlijke ervaringen. Ik denk niet dat er objectieve maatstaven bestaan voor de schoonheid van een taal.
Beste Sjef,
misschien is Katabo op een fiscall kantoor grootgebracht. Je weet het maar nooit.
Barbara, Noordduitsland
Neen, voor het Standaardrussisch althans gaat die 'g' niet op. In het russisch bestaat de Franse 'g' zoals in het Franse 'Garage' (de 'г') of de 'ch' zoals in chiropractor (de 'x'). Een exact equivalent voor de Standaardnederlandse 'g', zowel uitgesproken door een Vlaamse of Nederlandse moedertaalspreker van het Nederlands, is daar onbestaande, oftewel moet men zich de meer Oekraïens getinte dialectvariant voor de 'g' voorhouden(klinkt dan meer als de schurende Noord-Nederlandse 'g'). Als men de klanken zelf uitspreekt, voel je meteen aan dat die klanken niet helemaal op dezelfde plaats in de mond of keel worden aangemaakt. Een Rus blaast de 'x' in ieder geval anders aan dan een Vlaming of Nederlander.
Volgens mij, ik druk het wat plastisch uit nu, vindt een buitenlander vooral die klanken mooi die het minst plasticine van de spraakorganen vereisen en wie vindt z'n eigen moedertaal, Antwerps, Brabants of wat dan ook nu lelijk klinken of minder verbeeldend? De anderstalige van vandaag neemt trouwens makkelijker een dialect of spreektaal/streektaal over dan Standaardtaal en zal uiteraard de (soms minieme) verschillen in uitspraak over het hoofd zien door fossilisatie.