In Onze Taal (2012:138) schrijft Marc van Oostendorp: “De uitspraak zonder slot-n is duidelijk de standaard geworden in de grootste delen van Nederland.” (Zie ook dit stukje waarop het artikel in Onze Taal gebaseerd is.) Dat strookt niet met wat we in recent onderzoek vonden voor de slot-n van meervouden zoals druiven. Om de invloed van de spelling uit te sluiten, gebruikten we plaatjes van woorden die in een zinnetje moesten worden uitgesproken. De meerderheid van de door ons ondervraagde proefpersonen, jonge mensen, leerlingen van regionale middelbare landbouwscholen, blijkt nog steeds in meer dan de helft van de gevallen een slot-n uit te spreken. Er zijn wel grote individuele en regionale verschillen. In Heerenveen en Doetinchem vinden we in driekwart van de zinnen een slot-n, in Roermond in ruim de helft van de zinnen, in Barneveld ruim 40% en in Rijnsburg ruim 30%. Dus zelfs in het westen, dat bekend staat om zijn n-loze uitspraak, wordt nog vaak een slot-n uitgesproken.
Ons onderzoek ging overigens ook over de tussen-n in het midden van samenstellingen. We vergeleken op basis van plaatjes van druiven en plukken de uitspraak van zinnen zoals Hij wil nu de druiven plukkenmet de uitspraak van zinnen zoals Dit is echt een druivenplukker. Het blijkt sprekers die vaak een slot-n uitspreken ook vaak een tussen-n gebruiken. De tussen-n wordt wel minder vaak uitgesproken dan de slot-n, wat verklaarbaar is op grond van het verschil in context. De twee woorden van een samenstelling worden immers sneller uitgesproken dan de woorden van een woordgroep en dat bevordert weglating van de n. Doel van ons onderzoek was om na te gaan of de tussenklank die we met en schrijven als meervoud beschouwd kan worden. Op grond van de uitspraakovereenkomsten kun je die vraag met ‘ja’ beantwoorden.
Esther Hanssen, Arina Banga, Anneke Neijt en Robert Schreuder
Esther Hanssen, Arina Banga, Anneke Neijt en Robert Schreuder
Bron: Esther Hanssen, Arina Banga, Anneke Neijt en Robert Schreuder (te verschijnen). The Similarity of Plural Endings and Linking Elements in Regional Speech Variants of Dutch. Language and Speech. Dit artikel is ook gepubliceerd als hoofdstuk in het proefschrift van Esther Hanssen, http://dare.ubn.kun.nl/dspace/bitstream/2066/91445/1/91445.pdf. Zie de resultaten op p. 42 en in de bijlage, p. 64-5.
Ik ben opgegroeid in Nedersaksische gebieden, namelijk de Achterhoek en Drenthe. Wij spraken de slot -n in -en altijd uit in het Nederlands, sommigen lieten de sjwa ook in de standaard-taal vallen en zeiden kijkng, muizn, loopm enz. Als je alleen de -e zou uitspreken en de -n liet vallen, kijke, muize, lope, zou je je onsterfelijk belachelijk hebben gemaakt.
Maar er was wel een aanvaardbaar compromis dat sommigen, vooral meisjes en hogeropgeleiden, wel durfden te gebruiken: de nasale sjwa. Kijke~, muize~, lope~, waar de tilde (~) dus de nasaliteit van de voorafgaande sjwa moet voorstellen. Volgens mij een tamelijk unieke klank, is deze ook elders bekend?