Het nieuwe boekje van Jaap de Jong, Spreken als Max Havelaar, moet je eigenlijk niet lezen als je alleen wilt zijn, Een kroeg is misschien wel de beste locatie – een waar ze af en toe het geluid voor je willen afzetten zodat je op de biljarttafel kan houden om een vlammende toespraak te houden.

De Jongs boekje geeft in een kort bestek een snelcursus in de klassieke retorica en laat zien hoe belangrijk de inzichten daarvan nog steeds zijn als je een toespraak wil houden. Een TED-talk bijvoorbeeld, een genre dat De Jong herhaaldelijk aanhaalt: een praatje van 18 minuten waarin iemand iets echt belangrijks vertelt, het praatje van zijn leven. Ook daarbij komen de klassieke kunsten van inventio (bedenken wat je wilt zeggen), dispositio (structuur), elocutio (stijl), memoria (‘proefdraaien’ in de moderne retorica van De Jong) en actio (presentatie) goed van pas.

De Jong wil vooral een jonger publiek aansporen en had daarvoor zijn boekje beter Spreken als TED kunnen noemen, of Spreken als Steve Jobs. Hij heeft voor Max Havelaar gekozen, omdat er een Max Havelaar Academie is die toespraaktoernooien voor jongeren organiseert. Zij kunnen zich met dit gidsje goed voorbereiden. Daarnaast is Multatuli natuurlijk een aardig voorbeeld voor sprekers – hij moet zelf minstens 140 toespraken gegeven hebben, al is daar helaas niet veel meer van over dan wat briefjes met aantekeningen. Verder verzette Multatuli zich tegen alle adviezen (‘Neem een raad aan. Deze: dat je geen raad aanneemt’) en dat maakt het extra amusant om hem als model te kiezen.

Maar De Jongs palet is veel breder. Alle bekende toespraken van de afgelopen jaren – van Rutte tot Obama – komen aan de orde, en vooral: het plezier in het spreken in het openbaar spat van de pagina’s af. Geef dit boekje voor sinterklaas cadeau aan al uw familieleden. Tegen kerstmis hebben ze het allemaal geleden en geven ze aan het kerstdiner om de beurt een vlammende toespraak.