door Marc van Oostendorp
Nasale medeklinkers zoals [m] en [n] worden voor een [f] door sommige Nederlandstaligen uitgesproken op precies dezelfde plaats als de [f] – met de boventanden op de lippen. Die klank wordt uitgeschreven als [ɱ]. Het woord kamfer klinkt dus als [kɑɱfər], onverstandig aks [ɔɱvərstɑndəx] en infaam als [ɪɱfam].
Het komt echter ook regelmatig voor dat de nasale medeklinker voor een [f] wordt weggelaten. Vaak wordt dan wel de voorafgaande klinker nasaal: er gaat wat lucht door de neus, zoals in de Franse woorden non of vin en je zegt [kɑfər], [ɔvərstɑndəx] en [ɪfam]. (In het Fries gebeurt dit nog systematischer dan in het Nederlands.) De reden waarom dat gebeurt is waarschijnlijk omdat een nasale medeklinker en een ruisklank niet gemakkelijk samengaan. Voor de nasale medeklinker moet de mondholte helemaal worden afgesloten, zodat er voldoende druk is om de lucht door de neus te laten stromen. Dat gaat slecht samen met de kleine opening die er juist nodig is voor een ruisklank.
Wie amfoor uitspreekt als [ɑfor] heeft dus drie medeklinkers in elkaar laten overvloeien. Het Griekse woord was amphora. Al in de oudheid vielen de p en de h samen tot een f, en de laatste eeuwen knabbelt die f de m weer op, tot het woord ooit zal bestaan uit een mooie regelmatige opeenvolging van klinkers en medeklinkers.
Ik kan met de beste wil van de wereld mijn boventanden niet boven mijn bovenlip krijgen…
Klopt. Je beweegt je onderlip iets naar binnnen en naar boven, tegen je boventanden aan.
Toen ik dit als logopedist nog aan kinderen aanleerde, liet ik ze eerst zachtjes blazen. Daarna vroeg ik ze om tijdens het blazen met hun pink de onderlip op bovenstaande manier licht omhoog te ‘duwen’.
En voor de ‘v’ : beetje stem erbij.
Om de een of andere reden gaat dit ALTIJD fout, bij mij. Ik dacht nog, toen ik deze zin schreef: goed opletten welke lip ik noem. Heb ik het weer verkeerd gedaan. Ik kan de bovenkant en de onderkant anders best goed uit elkaar houden, hoor. Maar bij mijn stukje over de [v] en dat over de [w] ging het in eerste instantie ook verkeerd.
De woorden en namen die bij mij opkwamen waren: amphitheater, Philips, Phoenix, Memphis, comfort, Phaedra en Pasiphaë. Zouden we de woorden met ph voortaan beter met een f moeten schrijven, of juist niet?
We schrijven al amfitheater hoor. 😉