De afgelopen week was ik op reis, maar gelukkig zijn er altijd collega’s die me op de hoogte houden van wat er ondertussen allemaal thuis gebeurt. Zo werd ik vorige week vrijdag tijdens mijn mijmeringen aan de Zweedse kust ineens iogeschrikt dit bericht:

Heet van de naald: vanmiddag verscheen in de Volkskrant dit artikel onder wisselende koppen. Inhoudelijk is het artikel natuurlijk sowieso interessant voor ons allen. Maar ook taalkundig: toen ik het stuk voor het eerst las, luidde de kop “Beste Michiel, minder herkansingen zorgT voor meer discipline”. Toevallig had ik deze constructie, met enkelvoudige persoonsvorm, net onder de aandacht van mijn studenten gebracht (vb. hier). Ik wilde het artikel daarom documenteren voor op college, maar toen bleek de kop plotseling te zijn veranderd in “…minder herkansingen zorgEN voor meer discipline”. Vermoedelijk het werk van een overijverige redacteur; het enkelvoud was m.i. veel eenduidiger. En het aardige is dat je de oorspronkelijke titel nog steeds kunt teruglezen in de URL, die (tot nu toe) onveranderd is gebleven: <...minder-herkansingen-zorgt-voor...>

Er is geloof ik niet veel geschreven over deze constructie. Jeroen Wiedenhof (van hem was de mail) verwijst zijn studenten naar een boek van C.L. Ebeling uit 1978 (Syntax and Semantics) die op pagina 280 de volgende twee zinnen bespreekt:

– Bruine schoenen staat niet bij een bruin pak.
– Bruine schoenen staan niet bij een bruin pak.

Ik ben helaas geen deskundige op het gebied van Ebelings theorie en weet daarom niet zeker of ik goed begrijp wat hij zegt, maar volgens mij zegt hij min of meer dat in de eerste zin ‘bruine schoenen’ wordt gezien als een eenheid, zoiets als ‘het dragen van bruine schoenen’ – en dat is enkelvoud. Ebeling wijst ook op een paar zinnen in het Engels, die je ook in het Nederlands zou kunnen vertalen:

– Twee glazen wijn zijn goed, maar vijf zijn slecht.
– Twee glazen wijn is goed, maar vijf is slecht.

Die zinnen hebben een lichtelijk verschillende betekenis. In het eerste geval geef je een kwaliteitsoordeel over zeven voorhanden zijnde glazen wijn; in het tweede geval geef je een gezondheidsadvies: het drinken van twee glazen wijn (per dag) is prima, maar wanneer je er vijf tot je neemt, wordt het slecht voor de gezondheid. Juist door het overtreden van de regel ‘de persoonsvorm geeft het getal aan van het onderwerp’ laat je zien dat er iets bijzonders aan de hand is.

Zoiets was er ook aan de hand in het stukje in de Volkskrant.  Het enkelvoud is hier feitelijk beter: het is niet het geval dat ieder van de herkansingen zorgt voor meer discipline, het is eerder zo dat het aanbieden van meer herkansingen zorgt voor meer discipline. Dat aanbieden is enkelvoud.