Het taalnieuws van het jaar
Door Marc van Oostendorp
Het belangrijkste taalnieuws van het jaar staat deze week ergens achteraf in een donker hoekje van Onze Taal, alsof het er helemaal niet toe doet. In een artikel dat verder gaat over het curieuze verschijnsel dat tekstschrijvers soms expres woorden afwijkend spellen op webpagina’s om hoger in de ranking van Google te komen – ze schrijven bed and breakfast mogelijkheden, omdat niemand ooit zoekt op breakfastmogelijkheden –, schrijft Marieke Kolkman ineens:
Twee jaar geleden vulde Google zijn zoekmachine aan met een rangschikkingsfactor die de kwaliteit van een webpagina meeweegt, door te kijken naar correcte spelling, grammatica en stijl.
Ik vermoed dat dit op den duur weleens de manier waarop wij kijken naar ‘correcte taal’ ingrijpend kan veranderen. Misschien is het zelfs wel het belangrijkste nieuws van de afgelopen paar jaar.
Want wat wil dit ene zinnetje zeggen? In de eerste plaats zullen de tekstschrijvers hier natuurlijk rekening mee houden. Ze moeten wel. Wanneer deze ‘rangschikkingsfactor’ belangrijk wordt, komt een tekst met ‘incorrecte’ spelling, grammatica of stijl niet hoog voor in de zoekresultaten. En een pagina die je met Google niet kunt vinden, bestaat niet: bijna alle bezoekers voor bijna alle pagina’s komen vanaf die zoekmachine.
Dat zou op zichzelf natuurlijk nog niet zulke dramatische consequenties hebben. Ik neem aan dat veel tekstschrijvers toch al hun best zullen doen om ‘correct’ te schrijven. Veel belangrijker is dat Google nu kennelijk met zijn ‘rangschikkingsfactor’ gaat bepalen wat ‘correcte’ spelling, grammatica en stijl zijn.
In de eerste plaats is het niet zo evident waar ze de wijsheid vandaan halen waar het over grammatica gaat, en al helemaal niet als het gaat om stijl. Wat is precies een ‘correcte’ stijl? Ik neem aan dat het bepaald zal worden op de manier die Google voor vrijwel alles hanteert: door te tellen. Door grote hoeveelheden documenten te bekijken waarvan op de een of andere manier is bepaald dat ze wel ‘correct’ zullen zijn – bijvoorbeeld doordat ze vaak geraadpleegd worden door mensen die naar officiële documenten op zoek zijn – en daar te tellen hoe vaak het ene woord na het andere staat. ‘Groter dan’ is dan correcter dan ‘groter als’ zolang meer mensen op officiële documenten de eerste gebruiken dan de tweede.
Het lijkt me dat hier mogelijk een ongekende conserverende, om niet te zeggen verstenende, kracht van uitgaat. Omdat iedereen graag op Google gevonden wil worden, zal iedereen zoveel mogelijk schrijven zoals Google heeft uitgerekend dat iedereen schrijft. Hoe meer vaste formules je gebruikt en hoe minder origineel in je taalgebruik je bent, des te groter de kans dat mensen je lezen. Het lijkt me dat de taal – althans de openbare taal, de taal die gelezen wil worden, niet per se de taal die mensen daadwerkelijk gebruiken – daardoor weleens akelig dicht kan gaan slibben.
`dicht kan gaan slibben' of `kan gaan dichtslibben'? Wat zouden de dieven van Mountain View daarvan vinden? Daar van vinden?
Net een opmerking gekregen over een tekst die ik van het Nederlands moest aanpassen voor de Vlaamse markt (zie mijn eerdere bijdrage over de invloed van de vertaler). Ik had geschreven dat een van de websitetekstjes van de klant, over de e-reader, echt niet duidelijk was, en ze stuurden me een nieuwe versie ter revisie. Het viel me onmiddellijk op dat het woord e-reader in dat tekstje van een lijn of tien in heel veel varianten voor het woord e-reader werden gebruikt (het gaat verder dan alleen spelling). Onderaan de tekst stond de volgende NB:
NB.: Ik heb het woord e-reader op verschillende manieren gebruikt omdat niet iedereen het op de juiste manier gebruikt. Zo wordt de trefkans groter.
Ik heb de volgende variaties gevonden:
e-book reader
ereader
e-Reader
E-reader
E reader
e reader
eBook reader'
En die versies staan er dus bijna allemaal in. Op mijn opmerking dat dat toch niet zo geweldig goed en professioneel overkomt bij websitebezoekers, was het antwoord: 'de klant wil het zo'. Ik hou best van variatie in de taal, die moet er zeker zijn. Maar dit doet toch pijn aan mijn taalliefhebbershartje. Het doet er niet toe hoe het er staat, als we maar gevonden worden!
Ik ben benieuwd hoe dit gaat evolueren. Ik vind dat dit heel amateuristisch overkomt, en ik hoop eigenlijk dat genoeg mensen hierover gaan vallen, op basis hiervan wat wantrouwig worden tegenover de degelijkheid van dat bedrijf en ze dus wel gevonden gaan worden, maar niet noodzakelijk extra klanten gaan genereren.
Ik heb toevallig net zelf een cursus 'Webwinkel opstarten' gevolgd, en daar werd voortdurend gehamerd op correct geschreven teksten, net omdat die het uithangbord zijn van een webwinkel en ze de klant het vertrouwen moeten geven dat je professioneel en heel degelijk bent. Net omdat een (toevallige) bezoeker nog altijd geen klant is. Ik hoop van harte dat mijn cursus gelijk heeft 🙂
Wat die googleplannen betreft: voor het Nederlands kunnen ze zich eigenlijk alleen maar richten op correcte spelling (en misschien grammatica). Dat vind ik op zich niet zo'n probleem. Taal mag evolueren, maar spelling hoeft dat daarom niet te doen. Wat stijl betreft: uiteindelijk is die toch ook afhankelijk van de tekstsoort die je gebruikt, en dat lijkt me dan ook voor google amper meetbaar.
Marc, scherp opgemerkt! Je legt en inspirerend verband tussen taalevolutie en het gebruik van data online. Ik denk dat Google hier best wel geraffineerd in is (of kan zijn). Software is niet meer een eenvoudig rekensom, wij hebben zelfs robots die kunnen schilderen in een bepaalde stijl! Ik weet niet precies hoe Google omgaat met stijl maar de potentie om er iets zinnigs mee te doen is er zeker. "Big data" kan op taalkundig gebied juist heel veel bieden, vind ik. Het hoeft niet te leiden tot vervlakking van stijl en bekrimping van de taalontwikkelingen, in tegendeel!
Wanneer we niet exact weten welke criteria Google gebruikt om te bepalen of een tekst correct en volgens een bepaalde stijl is geschreven, hoe kunnen we dan als tekstschrijvers ons voordeel doen met dit artikel?
Pas gehoord met betrekking tot SEO: "Als 'behandelings methode' het beter doet dan 'behandelingsmethode', dan kies je voor de variant met de spatie. Het gaat erom wat het meest opbrengt, niet om of het correct is."
Ik moest ervan huilen.
Ik moet bekennen dat ik ook altijd de spatievariant en meer gruwel toevoeg, als ik voor mijn klanten (fotografen, voor wie ik de captions&keywords; van hun foto's verzorg) beeld beschrijf, omdat immers hun klanten die foute varianten gebruiken, als ze op zoek zijn naar een plaatje.
Ik heb eenvoudig geen keus.