Alle goede dingen komen in drieën, zegt het spreekwoord.

Dat geldt op dit moment zeker voor Fryslân, de Friezen en hun taal, het Fries, één van de ruim veertig erkende regionale taalminderheden in Europa, en de moedertaal van zo’n 400.000 sprekers in het noorden van Nederland.

Ten eerste. Op 1 januari 2014 is er – voor het eerst in de Nederlandse geschiedenis – een taalwet gekomen, en wel de Taalwet Frysk.

Er waren in de ruime halve eeuw sinds 1938 wel steeds meer rechten en erkenning gekomen voor het Fries: als vak in het onderwijs; voor het gebruik in de politiek (Friese parlementsleden mogen bijvoorbeeld de eed in het Fries afleggen, en doen dat ook); erkenning als tweede officiële rijkstaal in Nederland; basisrechten in het juridische en bestuurlijk verkeer (in de Algemene Wet Bestuursrecht); bescherming onder het Europees Handvest voor Regionale Minderheidstalen van de Raad van Europa; en vanaf 1989 ondersteuning via de periodieke Bestuursafspraak Friese Taal en Cultuur tussen de rijksoverheid en het provinciaal bestuur van Fryslân.

Daarop voortbouwend is in politiek Den Haag de afgelopen twee decennia een paar keer geprobeerd om tegelijk met het Nederlands ook het Fries in de Nederlandse grondwet opgenomen te krijgen Maar dit is niet gelukt, want conform de constitutionele traditie regelt Nederland – net trouwens als de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, en heel anders dan bijvoorbeeld Frankrijk en België – zijn taalkwesties nu eenmaal niet in de grondwet geregeld.

Op advies van de Raad van State heeft er de afgelopen zes jaar een intensief wetgevingsproces plaatsgevonden, dat in het najaar van 2013 – toen Leeuwarden ook al gekozen werd tot Europese Culturele Hoofdstad voor 2018 – bekroond werd met de definitieve goedkeuring van de Taalwet Frysk door de Eerste Kamer.

Met deze nieuwe wet is nu, na al die eerder verkregen, uiteenlopende taalrechten, in één wettelijk kader vastgelegd dat de officiële talen in de Provincie Fryslân zijn het Nederlands en het Fries.

Tevens is er een Orgaan voor de Friese Taal ingesteld, dat de rijksoverheid en het provinciaal bestuur moet adviseren over een groot scala aan taalkwesties. De leden van dit Orgaan zijn in januari benoemd en zijn nu aan zet om met hun werkprogramma en adviezen duidelijk te maken wat deze taalwet voor het Fries kan betekenen.

Voor nadere informatie zie de website van de rijksoverheid.

Ten tweede. Direct al op donderdag 30 januari volgde hierop een bizonder novum in de Tweede Kamer, bij het onderwijsdebat over de decentralisatie van de kerndoelen voor het onderwijs Fries. Daar werd door het nationale parlement goedgekeurd dat bij de invulling, realisatie en ondersteuning voor het vak Fries op de scholen en bij de opleiding van vakbekwame docenten op het gebied van de Friese taal en literatuur gezamenlijk zal worden opgetrokken door de rijksoverheid en het provinciaal bestuur. Een novum, want de afgelopen ruim tweehonderd jaar was onderwijs altijd en uitsluitend ‘voorwerp van aanhoudende zorg’ voor de nationale overheid, en de provincies hadden en hebben op dit gebied geen enkele taak of bevoegdheid.

Met de uitzondering die het parlement nu voor de kerndoelen van het vak Fries heeft goedgekeurd, ligt dit in Fryslân voortaan voorgoed anders, en de verwachting is dat de inhoudelijke, beleidsmatige en ook financiële inbreng vanuit de provincie hier zeer ten goede zal komen aan de kwaliteit en vitaliteit van het onderwijs Fries en de overdracht van deze taal aan de jongere generatie.

Voor nadere informatie zie de website van de Tweede Kamer.

Ten derde. Als laatste actuele Friese taalfeit mag hier genoemd worden de lancering op zaterdag 1 februari van het grote nieuwe digitale Taalportaal Nederlands en Fries, waarin voor iedereen toegankelijke taalkundige informatie over de beide talen te vinden zal zijn.

Dit omvangrijke en breed gedragen taalkundige infrastructuurproject wordt gefinancierd door NWO (de National Research Organisation of the Netherlands) en geleid door twee onderzoeksinstituten van de KNAW (Royal Netherlands Academy of Sciences), namelijk het Meertens Instituut te Amsterdam en de Fryske Akademy te Leeuwarden.

Voor nadere informatie zie de demo op Taalportaal.org.