Wie nog nooit op Marktplaats.nl geweest is, kent de Nederlandse taal niet. Zo iemand mist bijvoorbeeld advertenties waarin gezocht wordt naar een ‘mooie vrouw voor spannelde foto’s maken samen’: “Ben op zoek naar een mooi vrouwtje voor spannelde foto ’s te maken voor hobby geen foto modellen of betalingen puur voor hobby en spannelde locaties opzoeken enz.”
Drie keer spanneld. Dat kan geen typfout meer heten. Op Facebook schrijft iemand over een tochtje naar Vinkeveen in 1955: “Vond het ook wel spanneld dat uitstapje, want in onze tijd kwam dat (behalve het schoolreisje) eigenlijk nooit voor.” En al tien jaar geleden schreef iemand in het gastenboek van Citygirl: “lieve sil en mike ik vind het heel erg leuk om julie zwangerschap van zo dicht bij te mogen meemaken vind het ook supper spanneld kan ook niet wachten om die kleine in me armen te nemen en straks op te passen”.
Veel komt het niet voor, en of het allemaal doorzet valt in dit stadium niet te voorspellen, maar hier borrelt toch wel een mogelijke taalverandering. Waar komt die vandaan?
Ik denk dat het te maken heeft met de Noord-Hollandse uitspraak spannond. De laatste klinker lijkt helemaal niet op die in mode of adem, maar wordt daar uitgespreken als een oh-achtige klank. Dat levert een karakteristiek resultaat op: spannond geeft meer dan 25.000 Google-hits.
Maar die oh-klank is elders vooral gebruikt voor een l: hij klinkt in lepel en vogel. Ik als Zuid-Hollander spreek die woorden in ieder geval ook uit als lepol en vogol, terwijl ik wel spannend zeg. En zo kan iemand die spannond vooral uit de gesproken taal kent, op het idee komen dat er in dat woord een l staat.
Dat is – zoals Niels Eigenraam onlangs al schreef in Nederlandse Taalkunde – het mooie van Marktplaats als onderzoeksmateriaal. Er wordt wel gezegd dat sociale media als Twitter en Facebook zo interessant zijn omdat ze een schrijftaal laten zien die dicht bij spreektaal ligt. Maar op de sociale media schrijven mensen nog omdat ze het leuk vinden om iets te schrijven.
Op Marktplaats komen mensen aan het woord die helemaal niet willen schrijven, maar die nu eenmaal iets willen kopen of verkopen, of anderszins op zoek zijn naar een mooi vrouwtje voor spannelde foto’s te maken. Dat is pas taal, daar moet je zijn.
Mijn vermoeden. Om het woord 'spannend' zichzelf te laten illustreren, gaan mensen er creatief aan knutselen. Laatst kreeg ik een e-mail van een (vrouwelijke) collega die 'spannnnend' schreef. Het woord 'spannend' was haar kennelijk nog te saai.
Zou het verband houden met het omgekeerde geval, de befaamde penanty ('drie corners penanty')?
Ja, goed punt. De l en de n liggen in ieder geval heel dicht bij elkaar.
Heerlijk!
Er zal ook wel een neiging tot dissimilatie zijn, dat spannond tot spannold/spanneld wordt.
N.a.v. de oh-klank die elders vooral gebruikt wordt voor een l, merk ik op dat ik (geb. 1954) er pas ca. 1980 achter gekomen ben dat ik mijn familienaam uitspreek als engosman. (Ik wist toen al jaren dat Belgrado = Beograd.) De uitspraak van Engelsman werd mij duidelijk doordat Duitse vrienden de naam uitspraken als engelsman, met een zeer helder el. Spellinguitspraak dus. Helaas kan ik me niet meer voor de geest halen hoe mijn moeder (Zeeuws-Zuid-Hollands) en mijn vader (Fries-Gronings) — beiden onderwijzerskinderen — het uitspraken.