• Door naar de hoofd inhoud
  • Skip to secondary menu
  • Spring naar de eerste sidebar
  • Spring naar de voettekst
Neerlandistiek. Online tijdschrift voor taal- en letterkunde

Neerlandistiek

Online tijdschrift voor taal- en letterkundig onderzoek

  • Over Neerlandistiek
  • Contact
  • Homepage
  • Categorie
    • Neerlandistiek voor de klas
    • Vertelcultuur
    • Naamkunde
  • E-books
  • Neerlandistische weblogs
  • Archief
    • 10 jaar taalcanon
    • 100 jaar Willem Frederik Hermans
  • Jong Neerlandistiek
  • Frisistyk
  • Mondiaal

Etymologie: plengen

30 april 2015 door Redactie Neder-L Reageer

Door Michiel de Vaan


plengen ww. ‘uitgieten’
Zuidoostmiddelnl. plengen ‘mengen’ (1477), Vroegnieuwnl. plengen ‘knoeien, storten, uitgieten; zuipen, plassen’ (1577), ook verplengen (1619). De betekenis ‘voor de goden als een offer uitgieten’ is vanaf de achttiende eeuw bekend. Een dialectische variant is plingen (ca. 1599). Daarnaast sporadisch planghen (1645).
Slechts weinig verwante woorden bekend: Middelnederduits plengen, plangen ‘mengen; ophitsen, ruzie stoken; bedriegen’, plenger ‘oproerkraaier, leugenaar’, Mnd. Mhd. plang, planc m. (gen. planges) ‘twist, tweedracht’. Voor het Nederlands moeten we uitgaan van een pejoratieve betekenisverandering van ‘mengen’ naar ‘knoeien, uitgieten’ en tenslotte de huidige, ceremoniële connotatie.

Een Germaanse etymologie ontbreekt. Er zijn maar weinig Germaanse erfwoorden die met pl- beginnen. Kandidaten zijn plegen en ploeg, maar met geen van beide is plengen ‘mengen’ te verbinden. Het merendeel van onze woorden met p- komt uit het Latijn of het Frans. Daarbij laat. plukken uit Latijn piluccare zien dat tussen de p en de l een klinker kan hebben gestaan. Een mogelijke kandidaat voor Mnd. plang is Oudfrans palange ‘hefboom, draagjuk om emmers te dragen’, dat uit een Latijnse vorm *palanga ‘stang, hefboom’ bij Klassiek Latijn phalanga ‘kaapstander, rol om schepen voort te schuiven’ stamt. Van een k-variant *palanca van datzelfde woord is, via Oudpicardisch planke, ons woord plank afkomstig. Indien in het Romaans ook van *palanga een gesyncopeerde variant *planga bestond, kan die in het Germaans als een a-stam *planga- ontleend zijn. We zouden dan de volgende veranderingen kunnen veronderstellen: *planga- ‘hefboom’ ontwikkelde zich overdrachtelijk tot ‘twist’, vanwaar Mnd. plang. Door toepassing van ‘stang’ als ‘roerspaan’ kon in het Germaans het ww. *plangjan- ‘roeren, mengen’ worden afgeleid, dat Ned. plengen oplevert.

Vanwege ontbrekend bewijs voor enkele aan te nemen tussenstappen, bijv. dat *planga- ooit ‘roerspaan’ betekende, valt deze oplossing in de categorie “bij gebrek aan beter”.  

Delen:

  • Afdrukken (Opent in een nieuw venster) Print
  • E-mail een link naar een vriend (Opent in een nieuw venster) E-mail
  • Share op Facebook (Opent in een nieuw venster) Facebook
  • Delen op WhatsApp (Opent in een nieuw venster) WhatsApp
  • Delen op Telegram (Opent in een nieuw venster) Telegram
  • Delen op LinkedIn (Opent in een nieuw venster) LinkedIn

Vind ik leuk:

Vind-ik-leuk Aan het laden...

Gerelateerd

Categorie: Artikel Tags: Addenda EWN, etymologie, taalkunde

Lees Interacties

Laat een reactie achterReactie annuleren

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie gegevens worden verwerkt.

Primaire Sidebar

Gedicht van de dag

Jan van der Noot • Sonnet

“Gelukkig is die een vat zo vol eren,
Wijsheid, verstand en deugd aanschouwen mag,
Maar zalig hij, die heur nog trouwen mag.’

➔ Lees meer

Bekijk alle gedichten

  • Facebook
  • YouTube

Chris van Geel

GROET AAN G.v. [lees meer]

Bron: Tirade, 15 oktober 1959

➔ Bekijk hier alle citaten

Agenda

24 maart 2026: Inauguration de la Chaire Isabelle de Charrière

24 maart 2026: Inauguration de la Chaire Isabelle de Charrière

13 maart 2026

➔ Lees meer
15 maart 2026: Documentaire The World Behind Words

15 maart 2026: Documentaire The World Behind Words

13 maart 2026

➔ Lees meer
17 april 2026: Tiele-dag ‘Van middeleeuwers tot millennials’

17 april 2026: Tiele-dag ‘Van middeleeuwers tot millennials’

11 maart 2026

➔ Lees meer
➔ Bekijk alle agendapunten

Neerlandici vandaag

Geen neerlandici geboren of gestorven

➔ Neerlandicikalender

Media

Hoe leer je het beste een taal?

Hoe leer je het beste een taal?

14 maart 2026 Door Redactie Neerlandistiek Reageer

➔ Lees meer
15 maart 2026: Documentaire The World Behind Words

15 maart 2026: Documentaire The World Behind Words

13 maart 2026 Door Redactie Neerlandistiek Reageer

➔ Lees meer
Taaldinge

Taaldinge

13 maart 2026 Door Redactie Neerlandistiek Reageer

➔ Lees meer
➔ Bekijk alle video’s en podcasts

Footer

Elektronisch tijdschrift voor de Nederlandse taal en cultuur sinds 1992.

ISSN 0929-6514
Bijdragen zijn welkom op
redactie@neerlandistiek.nl
  • Homepage
  • E-books
  • Neerlandistische weblogs
  • Over Neerlandistiek
  • De archieven
  • Gebruiksvoorwaarden
  • Privacy­verklaring
  • Contact
  • Facebook
  • YouTube

Inschrijven voor de Dagpost

Controleer je inbox of spammap om je abonnement te bevestigen.

Copyright © 2026 · Magazine Pro on Genesis Framework · WordPress · Log in

  • Homepage
  • Categorie
    • Voor de klas
    • Vertelcultuur
    • Naamkunde
  • Archief
    • 10 jaar taalcanon
    • 100 jaar Willem Frederik Hermans
  • E-books
  • Neerlandistische weblogs
  • Jong Neerlandistiek
  • Frisistyk
  • Mondiaal Neerlandistiek
  • Over Neerlandistiek
  • Contact
%d