• Door naar de hoofd inhoud
  • Skip to secondary menu
  • Spring naar de eerste sidebar
  • Spring naar de voettekst
Neerlandistiek. Online tijdschrift voor taal- en letterkunde

Neerlandistiek

Online tijdschrift voor taal- en letterkundig onderzoek

  • Over Neerlandistiek
  • Contact
  • Homepage
  • Categorie
    • Neerlandistiek voor de klas
    • Vertelcultuur
    • Naamkunde
  • E-books
  • Neerlandistische weblogs
  • Archief
    • 10 jaar taalcanon
    • 100 jaar Willem Frederik Hermans
  • Jong Neerlandistiek
  • Frisistyk
  • Mondiaal

Tabletnek

18 maart 2016 door Redactie Neder-L 1 Reactie

Door Robert Chamalaun

Op woensdag 16 maart stond in het AD een artikel met de pakkende kop: “Dag muisarm, hier is de tabletnek!”. Doordat steeds meer kindertjes voorovergebogen zitten en te weinig bewegen, belandt een groeiend aantal kinderen met nekklachten bij een therapeut. In het artikel wordt melding gemaakt van cijfers van het Zorgkompas waaruit zou blijken dat 40 procent van de 8- tot 18-jarigen met nek- en rugklachten kampt. Belangrijkste boosdoener: de tablet en de smartphone.

Dat een verkeerde houding kan leiden tot ernstige gezondheidsklachten moet zonder twijfel serieus genomen worden. Ik wil dan ook zeker het probleem niet bagatelliseren, evenmin heb ik een pasklare oplossing. Wat mij vooral aansprak in het artikel is het feit dat gezondheidsklachten, al dan niet ontstaan door nieuwe technologie, vrijwel altijd hebben geleid tot interessante neologismen. Ook in het geval van klachten door voorovergebogen zitten, is een prachtige, nieuwe samenstelling ontstaan: de tabletnek.

Het woord tabletnek vind ik om meerdere redenen interessant. Ten eerste is het fonologisch een mooi woord, het ‘bekt’ lekker doordat de korte klinker /ԑ/ zowel aan het begin van het woord als aan het eind van het woord voorkomt, dus als [tԑblətnԑk]. Bovendien heeft alleen de eerste syllabe een duidelijke klemtoon, de twee laatste syllaben hebben deze niet. Ten tweede valt op dat het linkerlid in deze samenstelling (nog) geen werkwoord is. In een samenstelling als muisarm kan het linkerlid muis zowel een zelfstandig naamwoord als een werkwoord zijn, iets wat ook geldt voor een woord als tennisarm. In het ANW (Algemeen Nederlands Woordenboek) wordt als betekenis van muizen vermeld de computermuis hanteren. Op dit moment is tabletten echter nog geen werkwoord, maar wie weet.


Ten slotte is het semantisch ook een fraai woord, doordat het beeld vrijwel meteen duidelijk maakt wat de betekenis is: je krijgt last van je nek als je je tablet (verkeerd) gebruikt. Hiermee volgt het woord de modelwoorden muisarm en tennisarm. Een woord als tennisarm is een bepalende samenstelling. Behalve de betekenis ‘lichaamsdeel’  heeft arm ook de betekenis ‘letsel, blessure aan het betreffende lichaamsdeel’. In het linkerlid wordt de activiteit uitgedrukt die verantwoordelijk is voor het leed, maar je kunt ook een tennisarm hebben zonder ooit te hebben getennist. In aansluiting op het woord tennisarm zijn nieuwe samenstellingen ontstaan, waarin -arm de betekenis ‘specifiek letsel aan de arm’  heeft, zoals muisarm (Van Santen, 2009).

De samenstelling tabletnek volgt hiermee het principe dat eerder al werd gevolgd door woorden als smsduim, telefoonelleboog, nintendoduim, iPadduim, wringpols enzovoorts. De kop boven het artikel in het AD illustreert bovendien glashelder wat Ariane van Santen eerder al constateerde: nieuwe samenstellingen worden vaak expliciet voorgesteld in de context van het modelwoord. Ook hier wordt de taalgebruiker ‘geleerd’ dat nieuwe samenstellingen gevormd worden in analogie naar modelwoorden die al langer gangbaar zijn. 

Van Santen, A. (2009). Van tennisarm naar iPod-duim, Trefwoord, Tijdschrift voor lexixografie, jaargang 2009.

Delen:

  • Klik om af te drukken (Opent in een nieuw venster) Print
  • Klik om dit te e-mailen naar een vriend (Opent in een nieuw venster) E-mail
  • Klik om te delen op Facebook (Opent in een nieuw venster) Facebook
  • Klik om te delen op WhatsApp (Opent in een nieuw venster) WhatsApp
  • Klik om te delen op Telegram (Opent in een nieuw venster) Telegram
  • Klik om op LinkedIn te delen (Opent in een nieuw venster) LinkedIn

Vind ik leuk:

Vind-ik-leuk Aan het laden...

Gerelateerd

Categorie: Artikel Tags: columns Robert Chamalaun, woordvorming

Lees Interacties

Reacties

  1. Drabkikker zegt

    20 maart 2016 om 23:00

    Gek, maar als ik het woord lees is mijn eerste neiging om het op zijn Nederlands uit te spreken; als [ta'blԑtnԑk] dus.

    Tabletten als werkwoord is trouwens zo te zien wel degelijk al aan een klein opmarsje bezig.

    Beantwoorden

Laat een reactie achterReactie annuleren

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie gegevens worden verwerkt.

Primaire Sidebar

Gedicht van de dag

Johan de Brune • Onbenoegen van mond en ogen

Ik mag nauw uw gelaat, die englentroon, belonken,
Of mijn kuszieke mond brandt straks* van minnenijd;
Doch boet zij hare lust, aan de uwe vastgeklonken,
Zo barst mijn oog van spijt.

➔ Lees meer

Bekijk alle gedichten

  • Facebook
  • YouTube

Chris van Geel

ZATERDAGAVOND

Met mijn moeder naakt in bed
dacht ik, kijk ik hoef mij maar te wentelen,
maar ik lag stil en at mijn reep.

Bron: Barbarber, oktober 1970

➔ Bekijk hier alle citaten

Agenda

25 januari 2026: Wel verdiend, niet ontvangen

25 januari 2026: Wel verdiend, niet ontvangen

8 januari 2026

➔ Lees meer
17 januari 2026: Grondvergadering Jacob Campo Weyerman

17 januari 2026: Grondvergadering Jacob Campo Weyerman

7 januari 2026

➔ Lees meer
16 januari 2026: Tweede studiemiddag Forensische taalkunde

16 januari 2026: Tweede studiemiddag Forensische taalkunde

4 januari 2026

➔ Lees meer
➔ Bekijk alle agendapunten

Neerlandici vandaag

geboortedag
1939 Harrie Geelen
sterfdag
1964 Arend Mooij (A. Marja)
2022 Nils Århammar
2022 Klaas Iwema
➔ Neerlandicikalender

Media

Johanna Coomans, Margaretha van Godewyck en Gesina Brit

Johanna Coomans, Margaretha van Godewyck en Gesina Brit

10 januari 2026 Door Redactie Neerlandistiek Reageer

➔ Lees meer
Buitenleven van Willem Sluiter

Buitenleven van Willem Sluiter

10 januari 2026 Door Redactie Neerlandistiek Reageer

➔ Lees meer
Literaire tijdschriften: Tirade, DWB, KlugerHans & nY

Literaire tijdschriften: Tirade, DWB, KlugerHans & nY

10 januari 2026 Door Redactie Neerlandistiek Reageer

➔ Lees meer
➔ Bekijk alle video’s en podcasts

Footer

Elektronisch tijdschrift voor de Nederlandse taal en cultuur sinds 1992.

ISSN 0929-6514
Bijdragen zijn welkom op
redactie@neerlandistiek.nl
  • Homepage
  • E-books
  • Neerlandistische weblogs
  • Over Neerlandistiek
  • De archieven
  • Contact
  • Facebook
  • YouTube

Inschrijven voor de Dagpost

Controleer je inbox of spammap om je abonnement te bevestigen.

Copyright © 2026 · Magazine Pro on Genesis Framework · WordPress · Log in

  • Homepage
  • Categorie
    • Voor de klas
    • Vertelcultuur
    • Naamkunde
  • Archief
    • 10 jaar taalcanon
    • 100 jaar Willem Frederik Hermans
  • E-books
  • Neerlandistische weblogs
  • Jong Neerlandistiek
  • Frisistyk
  • Mondiaal Neerlandistiek
  • Over Neerlandistiek
  • Contact
%d