Door Marc van Oostendorp
Deze week bezocht ik Marita Mathijsen, om haar te interviewen over haar zeer indrukwekkende biografie van Jacob van Lennep, Een bezielde schavuit. Dat was een heel interessant gesprek, over het ambacht van de biograaf, het belang van het vinden van een rode draad in iemands leden en over hoe Mathijsen in het werk van Toon Tellegen woorden aanstreepte om te gebruiken in haar boek over Van Lennep. Jullie kunnen dat lezen in het eerstvolgende nummer van VakTaal.
Aan het eind van die middag vroeg ik haar om een kort betoog te houden over het belang van het lezen. Zij kan dat, zomaar voor de vuist weg. Ik had door de schittering van haar betoog te weinig in de gaten dat mijn cameraatje protesteerde tegen de slechte lichtkwaliteit, maar het verhaal is er niet minder inspirerend om:
Preek voor eigen parochie. Laat Marita de jeugd maar gaan toespreken en aan vijftienjarigen klassikaal de lotgevallen van Ferdinand Huyck laten lezen. Die zijn niet in omzetcijfers van de uitgeverij en de CPNB geinteresseerd. Dat is pas leesbevordering volgens stichting Lezen. Zo wordt je als kamergeleerde met de neus op de feiten gedrukt.
Uit het nieuwe SCP-onderzoek ‘Lees:Tijd Lezen in Nederland’ blijkt dat Nederlanders minder lezen dan tien jaar geleden, maar nog steeds veel van papier. Er is sinds 2006 een sterke daling in lezen onder tieners, jongvolwassenen en laagopgeleiden
Dit is natuurlijk geen preek voor eigen parochie… wel eens een moderne uitgave van Van Lennep gezien? We lezen nog wel, maar alleen berichtjes op ons telefoontje… En je kunt vijftienjarigen verdoemd veel uitleggen. Al krijg je er van de 20 maar vier mee dan is er veel gewonnen. Wie eenmaal leest kan iet meer stoppende toch? En wat mij altijd zo opvalt: de ‘laagopgeleiden’ bezitten de mooiste, duurste, nieuwste telefoontjes…… En ik geef toe: de overheid geeft nu niet bepaald het goede voorbeeld. Toch is het goed de ‘ontlezing te relativeren. Ook jongeren worden ouder…..
Lucifer van Vondel gaat over macht. Ja, maar de beste toneelstukken van Shakespeare ook en die zijn tien keer beter. Die roman van Van Lennep gaat over coming of age en wat worden in de maatschappij. Inderdaad, maar Lucien Leuwen van Stendhal en l’Education sentimentale van Flaubert zijn tien keer interessanter en gaan over hetzelfde onderwerp. Lees dus vooral ook andere talen, of vertalingen.
Er is zoveel meer dan die Nederlandse canon.
Marita geeft het goede voorbeeld: spreken met enthousiasme over onze klassiekers. En die zijn natuurlijk al zo vaak en zo gemakkelijk gerelativeerd, zeker in vergelijking met Shakespeares, Zola’s, Dostojevski’s en noem maar op. Maar ook deze relativeringen zijn maar relatief. Het is belangrijk dat er zo af en toe op gehamerd is dat in ons taalgebied, dat inderdaad gezien zijn betrekkelijk geringe grootte meer belangwekkende schilders dan schrijvers heeft opgeleverd, prachtige teksten met blijvende waarde zijn geschreven.
Natuurlijk is er meer dan de Nederlandse canon, er is vooral veel meer Nederlands buiten de canon. En natuurlijk moet je Shakespeare, Flaubert, Trollope, Goethe, Mann, Proust etc. etc. etc. lezen. (Ik weet niet zo goed wat ‘coming of age; betekent, maar ken wel de nodige ‘Bildungsromans’), maar je kunt het een doen zonder het ander te laten. En inderdaad: Gorter, Hooft, Gezelle etc: wereldtop.