Voornamendrift (10)
Door Gerrit Bloothooft
Het komt heel weinig voor dat een bijna nieuwe voornaam als een bom inslaat. Dat gebeurde in juni 1999 toen Britney Spears’ debuutalbum “… Baby One More Time” in Nederland werd uitbracht. De naam Britney werd weliswaar in 1986 voor het eerst gegeven maar kwam niet boven vier meisjes per jaar uit. In 1999 waren dat er meteen 133 en in 2000 nog eens 194, nog even aangezet door het album “Oops!… I Did It Again” van mei 2000. Maar daarna ging het snel bergafwaarts.
Figuur 1 geeft de populariteitsverdeling van Britney. Omdat de naam voor 1999 nauwelijks werd gegeven zien we het effect van een grote externe impuls. Geen aarzelende innovatie maar pats boem. Iedereen kent onmiddellijk de tot dan toe vrijwel onbekende voornaam Britney, en hitgevoelige ouders kiezen de naam van de achttienjarige superster voor hun kind.
Na de eerste klapper zakt de belangstelling voor Britney exponentieel weg. Dat kan met het toenemend aantal schandalen rond haar te maken hebben, maar dat doet er hier niet toe.
Je kunt het debuutalbum van Britney Spears beschouwen als een geboortekaartje dat aan iedereen in Nederland wordt gestuurd. Waarop de naam door andere ouders met een zekere vertraging wordt overgenomen. Dat is precies hetzelfde als wat eerder besproken is voor het tijdverschil tussen een nieuwe naam en de naamgeving aan een tweede kind. Voor nieuwe namen tussen 1920 en 1960 vonden we ook een exponentieel tijdverloop (over alle nieuwe namen samen). Maar er is wel een verschil. Voor die namen duurde het 12,8 jaar voordat de helft van de namen een navolger kreeg, maar bij Britney is 50% van de navolgers binnen 1,6 jaar gegeven. Dat leert dat verspreidingssnelheden flink kunnen variëren.
De populariteit van de naam Britney lijkt helemaal bepaald te zijn door Britney Spears. Ouders die voor de naam kozen zijn door haar geïnspireerd, en niet door andere ouders die Britney voor een kind kozen. Er is geen sprake van een domino effect. Het is zeldzaam dat zo zuiver te zien.
Bijzonder van Britney is dat het om een voor Nederland vrijwel nieuwe naam gaat. Andere mediapersoonlijkheden die de aandacht trekken hebben lang niet altijd een nooit eerder gegeven naam en dan is opleving van populariteit nauwelijks te zien, of alleen als een beperkte rimpel op een toch al lang begonnen naampopulariteit. Jamai was ook wel bijzonder maar bracht het niet verder tot 48 navolgers. Nee, bekende Nederlanders bepalen de modenamen niet sterk.
- De exponentiële curve is p(j-1998) = 0,35 * 0,65j-1999
met verspreidingsfactor v=0,35 en een mediaan van 1,6 jaar.
Bij Britney is de naamgeving op een gegeven moment dus ingezakt en is die niet meer opgeleefd. De kinderen die vroeger fan waren en nu ouder zijn hebben de naam niet verder verspreid. Dat komt vast door de negatieve berichten rondom dit popidool. Maar bij de naam Mees is dat waarschijnlijk anders gegaan.
Tot 1993 kwam de naam Mees nagenoeg niet voor, maar toen kwam er de Nederlandse film Het zakmes in de bioscoop. Een populaire film met als hoofdpersonage het sympathieke jongetje Mees. Vanaf dat jaar gaat de populariteit stijl omhoog en in 2016 waren er 545 naamgevingen.
De eerste jaren waren het dan de ouders die het een leuke naam vonden door de film (video en dvd), maar vanaf zo’n 15 jaar daarna, 2008, stijgt het verder en zijn het jonge ouders die de naam gebruiken omdat ze die als kind een leuke naam vonden vanwege de film. Het heeft dan dus even geduurd voor een tweede golf.
Ook zal een rol spelen dat mensen Mees een leuke modenaam vinden en dat de naam zowel gegeven kan worden aan jongens als meisjes. Maar toch aardig die vertraging in populariteit van een generatie.
https://www.meertens.knaw.nl/nvb/naam/is/mees