Door Ghislain Duchâteau 

Op dinsdag 26 april 2018 is de neerlandicus Steven ten Brinke overleden. Ten Brinke was gewoon hoogleraar Didactiek van het voortgezet onderwijs, in het bijzonder in de brugperiode, aan de Universiteit Utrecht.  Hij is op 1 oktober 1963 bij Anton Reichling in Amsterdam gepromoveerd op het onderwerp ‘Onafhankelijke en afhankelijke grootheden in het taalgebruik. Een beschouwing van de theorie van Bloomfield betreffende de ’lexical’ en ’grammatical forms’’.

Hij is bij  neerlandici vooral bekend door de introductie van het principe van ‘normaal functioneel moedertaalonderwijs’. Ten Brinke definieert dat zo:

het betekent dat je je onderwijs zo inricht dat je leerlingen er iets van leren dat ze, naar eigen oordeel,
a) op korte termijn praktisch kunnen gebruiken
b) en/of boeiend vinden.

Wanneer onderwijs niet normaal functioneel is, noemt Ten Brinke het schools functioneel. Hij stelt het zo: ‘Als je, zoals helaas zo ontzettend vaak het geval is, via je school dingen leert waar je niets aan hebt, dan heeft het onderwijs dat jij ‘geniet’ geen normale functie maar een abnormale: wij spreken in dat geval van schools onderwijs’.

De toepassing van het principe van normale functionaliteit is gedurende heel geruime tijd van invloed geweest op de doelstellingen en de keuze van de leerstof voor het vak Nederlands. Mogelijk is dat nog richting gevend bij heel wat docenten Nederlands.

Volgens Ten Brinke zijn er drie hoofdargumenten:

• leerlingen die verplicht worden onderwijs te volgen, hebben recht op onderwijs dat ze zinvol vinden
• de toepassing van het principe verhoogt in sterke mate de motivatie bij leerlingen, omdat het een voorwaarde is voor echt leren
• normaal functioneel onderwijs werkt ook voor de leraar sterk motiverend. Doordat je leerlingen het onderwijs als zinvol gaan ervaren, krijg je ook zelf het gevoel met iets waardevols bezig te zijn.

Zie ‘Moedertaaldidactiek. Leidse werkgroep moedertaaldidactiek. Malmberg 1980 blz. 20-23.

Steven ten Brinke publiceerde zijn opvattingen rond onderwijs Nederlands in het voortgezet onderwijs in 1976 (toen al in het Engels) in ‘The complete mother-tongue curriculum. A tentative survey of all the relevant ways of teaching the mother-tongue in secondary education. Groningen.